“Fransa Əlcəzairdən üzr istəməli, etdiklərini boynuna almalıdır”

“Fransa ilə Əlcəzair arasındakı münasibətlərin pisləşməsində təəccüblü bir şey yoxdur. Ümumiyyətlə, bu iki ölkə arasında münasibətlərin yaxşı olduğu bir dövr mən xatırlamıram. Çünki Əlcəzair Fransanın keçmiş müstəmləkəsidir, hətta deyərdim ki, son müstəmləkələrindəndir. Fransa bəlkə də Afrikadakı müstəmləkələri içərisində Əlcəzairi əldə saxlamaq istədiyi qədər heç bir mülkü əldə saxlamaq istəməyib. Bunun bir çox səbəbi var. Amma ən önəmli səbəbi tarix boyu Osmanlıya bağlı olan Əlcəzairdəki bəyliyin Fransaya tez-tez təhdidlər yaratması idi”.

Bu sözləri xalqcəbhəsi.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Turan Rzayev deyib.

T.Rzayev əlavə edib ki, Fransa bunu hər zaman təhdid kimi görüb və qisas zəminində Əlcəzairin müstəmləkəçiliyini uzun müddət saxlayıb: “Hətta ötən əsrdə Əlcəzairi Fransanın müstəmləkəsi yox, birbaşa Fransaya bağlı bir əyalət kimi görürdülər. Bu baxımdan da Əlcəzairin müstəqillik hərəkatını olduqca sancılı, ağrılıq bir proses kimi xarakterizə etmək olar. Əlcəzairin müstəqillik hərəkatı zamanı minlərlə insan vəhşicəsinə öldürülüb, orada fransızlar tərəfindən ciddi bir soyqırım aktı qeydə alınıb. Bu gün də həmin şəxslərin cəsədlərinin qalıqları ya Fransanın universitetlərində tədqiqat kimi istifadə olunur və ya Fransada muzeylərdə eksponat kimi sərgilənir. Bu, öz növbəsində Əlcəzairi hər zaman narahat edib və Əlcəzair ilə Fransa arasındakı münasibətləri gərgin saxlayan faktorlardan olub. “Ərəb baharı” dövründə də Əlcəzairdə baş verən proseslərin pərdə arxasında Fransa dayanırdı. Bütün bu proseslər də iki ölkə arasında münasibətlərə hər zaman təsir edib”.

Siyasi şərhçi Əlcəzairi bu məsələlərdə ən çox dəstəkləyən ölkələrdən birinin Azərbaycan olduğunu vurğulayıb: “Prezident İlham Əliyevin Əlcəzairə səfəri zamanı orada Fransaya üzünü tutub Əlcəzairdən üzr istənməsini tələb etməsi, Əlcəzair xalqının başına gətirilən soyqırım aktını dilə gətirməsi məsələsi olduqca ciddidir. İki ölkə arasında bu istiqamətdə və digər məsələlərə dair müxtəlif əməkdaşlıq aparılır. Hesab edirəm ki, Fransa həqiqətən də Əlcəzairdən üzr istəməli və etdiklərini boynuna almalıdır. Fransa neokolonializm siyasətinə davam etməkdədir”.

O həmçinin deyib ki, bu gün Əlcəzairdə baş verən proseslər həm də Afrikadakı müstəmləkələrini itirmiş Fransanın müstəmləkələrə təsir gücünü saxlamaq istəyinin də fiaskosudur: “Nəzərə almaq lazımdır ki, 2024-cü il həm də Fransanın Afrikadakı müstəmləkələrindəki təsir gücünün qırılma ili kimi yadda qaldı. Misal üçün Burkina Fasodan, Nigerdən, Malidən fransız qüvvələri çıxarıldı və Fransaya daha radikal bir hakimiyyətlər quruldu. Bu gün Əlcəzairdə də eyni proses gedir. Əlcəzair də Fransaya qarşı əks mövqe sərgiləyir. Amma Əlcəzairin bəlkə də bütün Afrika qitəsindən daha çox Fransaya nifrət etməyə səbəbi var. Çünki dediyim kimi Fransa Əlcəzairi təkcə müstəmləkəsi kimi yox, həm də bir ərazi vahidi kimi görürdü və buranın müstəqil olmasını istəmirdi. Yenə təsadüfi deyil ki, ən çox orada qan tökülüb. Fransanın bəlkə də ən çətin müstəqilliyi əldə edən müstəmləkəsi məhz Əlcəzair olub”.

Röya İsrafilova