Gənclər arasında dini nikaha münasibət necə dəyişir? SOSİOLOQ DANIŞDI

"Müasir dövrdə gənclərin ailə və nikah anlayışına münasibəti əvvəlki nəsillərlə müqayisədə müəyyən qədər dəyişib. Bu dəyişiklik özünü yalnız evlilik yaşının artmasında və ailə qurmaq qərarının daha gec verilməsində deyil, nikahın hüquqi, sosial və psixoloji tərəflərinə daha çox diqqət yetirilməsində də göstərir".

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında "Yeni Həyat" Humanitar və Sosial Dayaq İctimai Birliyinin sədri Nailə İsmayılova deyib.

Onun sözlərinə görə, dini nikaha münasibətdə də eyni proses müşahidə olunur. Gənclər arasında dini dəyərlərə hörmət qalmaqla yanaşı, rəsmi nikahın yaratdığı hüquqi təminatların əhəmiyyəti daha çox dərk edilir. Dini nikah bəzi gənclər üçün mənəvi və dini baxımdan ailə qurmağın vacib mərhələsi hesab olunur:

"Lakin müasir gənc ailə qurarkən yalnız mənəvi təsdiqlə kifayətlənmək istəmir. O, gələcək həyat yoldaşı ilə münasibətlərinin hüquqi baxımdan da qorunmasını, ailə üzvlərinin, xüsusilə qadın və uşaqların hüquqlarının təmin edilməsini düşünür.

Burada çox mühüm bir məqam var: dini nikah ilə rəsmi dövlət nikahı eyni hüquqi məna daşımır. Azərbaycanda hüquqi baxımdan yalnız dövlət qeydiyyatından keçmiş nikah tanınır. Dini kəbinin isə müstəqil hüquqi əhəmiyyəti yoxdur.

Buna görə gənclər arasında maarifləndirmənin əsas məqsədi dini dəyərlərlə hüquqi məsuliyyəti qarşı-qarşıya qoymaq deyil, onların fərqini düzgün izah etmək olmalıdır. Mən hesab edirəm ki, gənclərin dini nikaha münasibətində əsas dəyişiklik məhz “ailə qurmaq istəyirəm” düşüncəsindən “ailə qurarkən hüquqlarımı necə qorumalıyam?” düşüncəsinə keçiddir.

Təhsil səviyyəsinin yüksəlməsi, sosial şəbəkələr və informasiya imkanlarının genişlənməsi gənclərə ailə münasibətlərinin yalnız sevgi və qarşılıqlı razılıqdan ibarət olmadığını, eyni zamanda hüquqi məsuliyyət daşıdığını göstərir.

Əksər gənc qadınların bu məsələyə daha həssas yanaşması vacibdir. Çünki rəsmi nikah olmadan qurulan münasibətlərdə ayrılma, əmlak, aliment, uşağın hüquqları və digər məsələlər ciddi problemlərə çevrilir.

Gənc insan ailə qurarkən romantik hisslərlə yanaşı, gələcəkdə yarana biləcək hüquqi və sosial riskləri də düşünməlidir. Digər tərəfdən, dini nikaha münasibətdə sərt və yalnız qadağa üzərindən qurulan yanaşma da düzgün nəticə verməyə bilər.

Gənclərlə danışarkən onların dini və milli dəyərlərinə hörmət edilməli, eyni zamanda dövlət nikahının hüquqi mahiyyəti sadə və aydın şəkildə izah olunmalıdır. Məqsəd gənci seçim qarşısında qoymaq yox, onun məlumatlı və məsuliyyətli seçim etməsinə şərait yaratmaqdır.

Bu məsələdə ailənin də rolu böyükdür. Valideynlər övladlarına “el nə deyər?” prinsipi ilə deyil, “sənin hüquqların necə qorunacaq?” yanaşması ilə izah verməlidirlər.

Gənclərin ailə qurmağa hazırlığı yalnız toy mərasiminə, nişana və ya dini kəbinə hazırlıqla məhdudlaşmamalıdır. Buraya hüquqi savadlılıq, psixoloji hazırlıq, maliyyə məsuliyyəti, qarşılıqlı hörmət və ailədaxili məsuliyyət də daxil edilməlidir".

Əslində, dini nikaha münasibətin dəyişməsi cəmiyyətdə dini dəyərlərin zəifləməsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Əksinə, bu, gənclərin ailə münasibətlərinə daha şüurlu yanaşmasının göstəricisi ola bilər.

Dini inanc insanın mənəvi dünyasına aid olduğu halda, dövlət nikahı onun və ailə üzvlərinin hüquqi müdafiəsini təmin edən mexanizmdir.

Mənim fikrimcə, sağlam ailə modeli mənəvi dəyərlər, sevgi, qarşılıqlı hörmət və hüquqi məsuliyyətin birlikdə olduğu modeldir. Gənclər bilməlidirlər ki, ailə qurmaq yalnız iki insanın bir-birinə “hə” deməsi deyil, həm də gələcəkdə bir-birinin hüquqlarına, öhdəliklərinə və məsuliyyətinə hörmət etməkdir.

Bu baxımdan, gənclər arasında dini nikahla bağlı maarifləndirmə daha da gücləndirilməlidir. Ən vacib mesaj isə sadədir: dini nikah mənəvi seçim ola bilər, amma ailənin hüquqi müdafiəsi üçün dövlət qeydiyyatından keçmiş nikah əsasdır.

Gənclərin bunu ailə qurmazdan əvvəl bilməsi gələcəkdə bir çox sosial və hüquqi problemin qarşısının alınmasına kömək edə bilər.