Gənclər arasında infarkt riski niyə artır? AÇIQLAMA

Gənc aktrisa Ece İrtemin 35 yaşında qəfil vəfat etməsi gənc yaşlarda görünən ürək tutması (infarkt) və qəfil kardioloji ölüm hallarını yenidən gündəmə gətirib. Mütəxəssislər son illərdə gənclər arasında ürək qaynaqlı ölüm hallarının daha tez-tez müzakirə olunduğunu bildirirlər. Onlar xəbərdarlıq edirlər ki, infarktın ilkin əlamətləri çox vaxt qrip, infeksiya və ya şiddətli stress ilə qarışdırıla bilər. Bəs gənc yaşda infarkt riski niyə artır? Kimlər risk altındadır və gənclər özlərini necə qorumalıdırlar?

BAKU.WS xəbər verir ki, bu sualları kardioloq, dosent Asım Enhoş cavablandırıb.

Dosent Asım Enhoş son illərdə gənclərdə ürək tutması hallarının artdığını təsdiqləsə də, dəqiq ölüm səbəbinin yalnız ekspertiza (autopsiya) nəticəsində bəlli ola biləcəyini vurğulayıb. Həkimin sözlərinə görə, infarktı təqlid edən və ya qəfil ürək ölümünə yol açan fərqli sağlamlıq problemləri də mövcuddur:

Ağciyər emboliyası (damar tıxanması);

Qripdən sonra yarana bilən miokardit və perikardit kimi ürək əzələsi xəstəlikləri;

Anadangəlmə ürək qüsurları;

Ölümcül ritm pozuntuları;

"Uzun QT" və "Brugada" sindromu kimi genetik xəstəliklər.

Qəfil kardioloji ölüm nədir?

Asım Enhoş qəfil ürək ölümünü belə xarakterizə edib:

"Şikayətlər başladıqdan sonrakı bir saat ərzində ölümlə nəticələnən hallara qəfil kardioloji ölüm deyirik. Lakin bunun səbəbi hər zaman infarkt olmaya bilər; ölümcül ritm pozuntuları və ya digər ürək xəstəlikləri də buna rəvac verə bilər."

Mütəxəssis qeyd edib ki, bəzi xəstələrdə hadisədən əvvəl ürəkdöyünmə, döş qəfəsində ağrı və ya nəfəs darlığı kimi siqnallar özünü göstərir.

Gənclərdə infarktın əsas səbəbləri hansılardır?

Həkim gənc yaşda infarktın yaranmasında ən böyük risk faktorunun zərərli vərdişlər olduğunu qeyd edərək əsas səbəbləri belə sıralayıb:

1. Siqaret və tütün məhsulları: "Bir nömrəli səbəb tütün məhsullarından istifadənin artmasıdır," - deyən həkim gənc yaşda infarkt keçirən xəstələrin böyük əksəriyyətinin siqaret çəkdiyini vurğulayıb.

2. Qeyri-sağlam qidalanma: Hazır paketlənmiş qidalar, trans yağlar, marqarin və fast-fud istehlakı uşaq yaşlarından etibarən damar sağlamlığına zərbə vurur.

3. Piylənmə (Obezitet): Səhv qidalanma ilə paralel olaraq çəki artımı ciddi risk faktoruna çevrilib.

4. Xroniki stress və yuxusuzluq: Ağır iş qrafiki, gərgin həyat tərzi və nizamsız yuxu rejimi ürəyin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir.

Enhoş müasir dünyada stressiz yaşamağın qeyri-mümkün olduğunu, lakin mütləq stressi idarə etməyi öyrənməyin vacibliyini bildirib.

Kimlər daha çox risk altındadır?

Ailəsində vaxtından əvvəl infarkt və ya qəfil ürək ölümü qeydə alınan şəxslər xüsusilə diqqətli olmalıdırlar.

Əgər ailədəki kişilərdə 55, qadınlarda isə 60-65 yaşından tez ürək problemi yaşanıbsa, digər ailə üzvlərinin 40 yaşından etibarən müntəzəm olaraq kardioloq müayinəsindən keçməsi tövsiyə edilir.

Hansı əlamətlərə qarşı oyaq olmalıyıq?

İnfarktın ən bariz əlaməti döş qəfəsindəki ağrıdır. Xüsusilə fiziki güc (yük) zamanı başlayan, hərəkət etdikdə artan, dincəldikdə isə azalan, döş sümüyünün arxasında təzyiq və sıxılma şəklində hiss edilən, həmçinin çənəyə vuran ağrılar ciddi xəbərdarlıq hesab olunur.

Xəstələrin təxminən yarısında bu simptomlar infarktdan bir neçə gün əvvəl özünü büruzə verir.

Ancaq bəzi hallarda ürək damarlarındakı piy piy piyləri (blyəşmələr) qəfildən yırtılaraq damarı saniyələr içində tamamilə bağlaya bilir. Bu səbəbdən gənclərdə proses bəzən heç bir ilkin əlamət olmadan, çox sürətlə inkişaf edir.

Gənclərdə ölüm riski niyə daha yüksəkdir?

Yaşlı insanlarda damar daralması illər ərzində baş verdiyi üçün ürək bu vəziyyətə qismən uyğunlaşa bilir və əlavə (kollateral) damarlar formalaşdırır.

Gənclərdə isə damarın qəfildən tıxanması ürək əzələsini hazırlıqsız yaxalayır və daha ağır zədələnməyə, həmçinin ölümcül ritm pozuntularına yol açır.

Qorunmaq üçün qızıl qaydalar:

Siqaret və tütün məhsullarından tamamilə uzaq durmaq;

Trans yağları və emal olunmuş qidaları rasiondan çıxarmaq;

Göyərti, tərəvəz və zeytun yağı üstünlük təşkil edən Aralıq dənizi tipli qidalanmaya keçmək;

Müntəzəm idman etmək və çəkini normada saxlamaq;

Stressi idarə etmək və profilaktik həkim müayinələrini laqeyd yanaşmamaq.

COVID-19 və peyvəndlər infarkt riskini artırırmı?

Pandemiyadan sonra tez-tez müzakirə olunan bu mövzuya da aydınlıq gətirən dosent Asım Enhoş elmi faktlara əsaslanmağın vacibliyini vurğulayıb:

"COVID-19 infeksiyasının özü, xüsusilə pandemiyanın ilk dövrlərində ürək əzələsi iltihabına, laxtalanma pozuntularına və damar tutulmalarına birbaşa səbəb olurdu. Peyvəndlərin də çox nadir hallarda ürək əzələsi iltihabı riski yaratdığı elmi araşdırmalarla sübut olunub. Lakin milyonlarla insanın cəlb olunduğu beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, peyvənd olunmuş şəxslərdə infarkt, insult (iflic) və damar tıxanması kimi ağır hallar, peyvənd olunmayanlara nisbətən daha az müşahidə edilir. Ona görə də bu mövzuya elmi müstəvidə yanaşmaq lazımdır."

Həkimlər gənc yaşda infarkt hallarının artıq ciddi bir ictimai səhiyyə probleminə çevrildiyini qeyd edərək, bədənin verdiyi siqnallara qarşı diqqətli olmağın həyat qurtardığını xatırladırlar.