Gəncləri və yeniyetmələri ölümə sürükləyən Mavi Balina ilə bağlı ŞOK AÇIQLAMA

Son günlər yenidən “Mavi Balina” oyunu ilə bağlı məlumatların gündəmə gəlməsi ictimai narahatlığı artırıb. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə uşaqların bu oyuna cəlb olunması ilə bağlı paylaşımlar valideynlər arasında təşviş yaradıb. Mövzu ilə bağlı yayılan bəzi yanlış təsəvvürlər isə vəziyyəti daha da gərginləşdirir.

Avtosfer.az xəbər verir ki, bir çox media resurslarında “Mavi Balina”nın xüsusi tətbiqi və ya endirilə bilən oyun formasında təqdim edilməsi həqiqətə uyğun deyil və bu, mövzunun mahiyyətini tamamilə təhrif edir.

Məsələ ilə bağlı İKT üzrə ekspert Elvin Abbasov açıqlamasında narahatlığını ifadə edib və media nümayəndələrinə xüsusi xəbərdarlıq ünvanlayıb:
“Mavi Balina” oyunu rəqəmsal məhsul deyil. Özünəməxsus tətbiq və ya sayt yoxdur!

Media nümayəndələrinin bu mövzuya yanaşmasında yaranan yanlış təsəvvürün qarşısını almağı vacib hesab edirəm. “Mavi Balina” (Blue Whale Challenge) fenomeni bir vaxtlar məktəblilər arasında intihar hallarına səbəb olduğu iddia edilən, lakin əslində özünəməxsus rəsmi tətbiqi və ya veb-saytı olmayan bir kiberfenomendir. Bu, klassik bir videooyun deyil, birbaşa sosial mühəndislik və psixoloji manipulyasiya zənciridir”.

Ekspertin sözlərinə görə, proses tətbiq və ya oyun üzərindən yox, şəxsi mesajlaşma kanalları vasitəsilə baş verib:

“Bu fəaliyyət heç bir texnoloji infrastruktur tələb etmirdi. Təşkilatçılar (“kuratorlar”) intihara meyilli və ya psixoloji cəhətdən həssas gəncləri müəyyən edərək "Telegram", "WhatsApp" və ya köhnə sosial şəbəkələrdə gizli qruplar vasitəsilə əlaqə qururdular. Onlar qurbanların şəxsi məlumatlarını, fotoşəkillərini və geolokasiya informasiyalarını şantaj vasitəsi kimi istifadə edir və uşaqları son tapşırıqları yerinə yetirməyə məcbur edirdilər”.

Elvin Abbasov hesab edir ki, media mövzunu yanlış istiqamətdə təqdim etməməlidir:

“Jurnalistlər üçün əsas diqqət mərkəzi tətbiq axtarışı deyil, kibertəzyiqin və psixoloji manipulyasiyanın mexanizmlərinin araşdırılması olmalıdır.”
Ekspert fenomenin tarixçəsinə də aydınlıq gətirib:

““Mavi Balina” fenomeni 2013-cü ildə yaranıb və ilk dəfə Rusiyanın ən populyar sosial şəbəkəsi olan “VKontakte” üzərindən yayılıb. Bu “oyunun” yaradıcısı, keçmiş filologiya tələbəsi Filipp Budeykindir. O, öz ifadəsində bu prosesi ‘bioloji tullantı’ hesab etdiyi insanları intihara sürükləmək məqsədilə yaratdığını deyib. Budeykin 2016-cı ildə həbs edilib və bu fəaliyyətlə bağlı məhkum olunub.

“Mavi Balina”nı hansısa tətbiq kimi göstərmək yanlışdır:

“Beləliklə, “Mavi Balina” nə bir tətbiq, nə də oyun platformasıdır. Bu, sosial şəbəkə üzərindən yayılan, konkret bir şəxs tərəfindən yaradılmış və psixoloji manipulyasiyaya söykənən sosial təhdiddir”. 

Ekspert son olaraq bildirib ki, "Mavi Balina" tipli kibertəhdidlərin əsas təhlükəsi texnoloji tətbiqdən deyil, psixoloji manipulyasiya və kiber-şantaj mexanizmindən qaynaqlandığı üçün, valideynlər müdafiəni iki əsas istiqamətdə qurmalıdırlar:

"Birincisi, emosional və davranış nəzarətidir: valideyn uşaqla qorxutmadan, açıq ünsiyyət qurmalı, onlara yad şəxslərin verdiyi gizli, zərərli və ya özünə xəsarət tələb edən tapşırıqlar barədə dərhal məlumat verməyin zəruriliyini başa salmalıdır. Uşağın davranışında (təcrid, aqressivlik, yuxu pozğunluğu) və ya bədənində (kəsiklər) yaranan hər hansı qəfil dəyişiklik dərhal araşdırılmalıdır. İkincisi, texniki və məlumat təhlükəsizliyi tədbirləridir: cihazlarda "Parental Control" funksiyaları və yaş məhdudiyyətləri aktivləşdirilməli, uşağın icazəsiz yeni və naməlum tətbiqlər yükləməsinin qarşısı alınmalıdır. Ən əsası, uşaqlara şəxsi məlumatları, fotoşəkilləri və ya veb-kamera görüntülərini yad şəxslərlə bölüşməməyin təhlükələri barədə daimi maarifləndirmə işi aparılmalıdır ki, bu məlumatlar gələcəkdə şantaj vasitəsinə çevrilməsin".

Hüquqşünas Əkrəm Həsənovun fikrincə, uşaqların təhlükəli internet kontentindən, saytlarından və məzmunundan qorunması vacibdir:

"Yalnız təhlükəli oyunlar deyil, müxtəlif qadağan olunmuş, uşaqlara uyğun olmayan, etik və tərbiyəsiz məzmun da nəzərə alınmalıdır. Burada nəzarət olmalıdır. Bunu yalnız qanun və dövlət tək edə bilməz. Dövlət saytlara blok qoya bilər və qoymalıdır. Amma VPN kimi üsullarla bu məhdudiyyətləri keçmək mümkündür. Yəni, dövlət nə qədər blok qoysa da, məsələ daha çox valideynlərin üzərinə düşür. Valideynlər nəzarət etməlidirlər, övladlarının nəyə baxdığını bilməlidirlər. Eyni zamanda məktəbin də rolu var, amma uşaq bütün gün məktəbdə deyil. Müəllimlər uşaqların nəyə baxdığını və nə etdiyini müəyyən etdikdə marifləndirmə işini aparmalıdırlar. Dövlət nə etməlidir? Dövlət sadəcə belə saytları bloklamalıdır. Bizdə belə bir mexanizm ümumən var, sadəcə bunu daha da genişləndirmək lazımdır”.

Eltac Zülfüqaroğlu