Göz yaşları içində sona çatan böyük hekayə

Argentina bütün dünyanı özünə qarşı çevirməklə yanaşı, indiyədək futbol meydanlarının gördüyü ən böyük ustadı da öz süqutuna şərik etdi.

“Onlar udmağı bacarmırdılar. İndi də uduzmağı bacarmırlar. Argentinaya nifrət etmək mənəvi borcdur.”  — final fiti çalınandan bir saat sonra viral olan paylaşım

Argentinanın dünya çempionu kimi yaddaşlarda qalan son görüntüsü başı üzərinə qaldırılan kubok deyil, əksinə, Leandro Paredesin rəqibi Erik Qarsianın boğazından yapışdığı o çirkin an oldu.

Oyun artıq başa çatmış, İspaniya Niko Vilyamsın ötürməsindən sonra Ferran Toresin vurduğu qolla əlavə vaxtda 1-0 qalib gəlmiş və meydanda bir-birini əl sıxıb təbrik etmək anı gəlib çatmışdı; lakin Argentina təbrik əvəzinə dava axtarmağa başladı. Paredes əvvəlcə Qarsianın boğazından yapışdı, ardınca Qavini itələdi və final fiti çalındıqdan sonra qırmızı vərəqə ilə cəzalandırıldı, halbuki Enzo Fernandes daha 90-cı dəqiqədə oyundan xaric edilmiş, komandanın digər altı futbolçusu isə sarı vərəqə almışdı. Bu qədər vərəqəni heç bir komanda təsadüfən toplamır — bu göstəricilər, əslində, həmin komandanın əsl simasını ortaya qoyur.

Onlar nə vaxtsa layiqincə qalib gəlməyi bacarmadıqları kimi, indi də göründüyü üzrə, məğlubiyyəti ləyaqətlə qəbul etməyi bacarmırlar.

Əvvəlcə ədalətli olaq: bu qələbə İspaniyaya tamamilə layiq idi, çünki Luis de la Fuente məşqçilik baxımından Lionel Skalonini açıq-aşkar üstələdi və onun komandası demək olar ki, bütün göstəricilər üzrə rəqibindən qat-qat üstün oldu. İspaniyanın qapıya vurduğu iyirmiyə yaxın zərbəyə qarşı Emi Martinesin dünya çempionatı finalları tarixində rekord sayılan on bir xilasetməsi belə, hesabı oyunun əsl mənzərəsindən qat-qat yaxın göstərirdi. Yəni Argentina soyulmadı, əksinə, ağır məğlubiyyətə uğradı və bu matçda özü üçün seçdiyi yeganə şey oyunun sonundakı rüsvayçılıq oldu.

Rəqəmlər Argentinanın bu matça hansı niyyətlə çıxdığını acımasız aydınlıqla ortaya qoyur: dünya çempionu bütün oyun boyu rəqib qapıya bir dəfə də olsun dəqiq zərbə vura bilmədi və beləcə, tarixdə dünya çempionatı finalını qapı çərçivəsindən keçən heç bir zərbə vurmadan başa vuran ilk komanda kimi qeydə alındı. Lionel Messi 120 dəqiqə ərzində cəmi bir zərbə vurdu, topa yalnız 54 dəfə toxundu və bu toxunuşların heç biri rəqibin cərimə meydançasında baş vermədi. Bunun müqabilində komanda 25 qayda pozuntusuna yol verdi ki, bu da 2022-ci il finalında elə Argentinanın Fransaya qarşı buraxdığı 26 pozuntudan bəri dünya çempionatı tarixində bir oyunda görülən ən yüksək rəqəmdir. Başqa sözlə, son illərin ən kobud iki final oyununun hər ikisi məhz bu komandanın adına yazılıb — onlar meydana futbol oynamaq üçün deyil, futbolu dayandırmaq üçün çıxmışdılar.

İndi isə ən çətin məqama gələk: Lionel Messi ümumiyyətlə həmin meydanda olmamalı, hələ 2022-ci ildə milli komanda ilə yollarını ayırmalı idi.

O, Qətərdə kuboku başı üzərinə qaldırdıqdan sonra göz yaşları içində səhnəni tərk etməli idi, çünki bu, futbol tarixinin heç bir oyunçuya qismət olmayan mükəmməl finalı idi. Lakin Messi qalmağı, oynamağa davam etməyi seçdi və məhz bu qərarı ucbatından o gözəl nağıl Nyu-Cersidə şahidi olduğumuz çirkin mənzərəyə çevrildi.

Əslində bu yaraşıqsız davranış heç də yeni deyildi; biz sadəcə 2022-ci ildə hekayə çox gözəl olduğu üçün ona göz yummuşduq. Niderlandla keçirilən və turnirin ən çirkin qarşılaşması sayılan çərək final matçını xatırlamaq kifayətdir: həmin oyunda Messi rəqibinə “rədd ol” deyə çımxırmış, əlini qulaqlarına aparıb Niderland məşqçisini açıq şəkildə ələ salmışdı. Bununla kifayətlənməyərək, Emi Martines “Qızıl əlcək” mükafatı ilə ədəbsiz jest etmiş, bir qism azarkeşlər isə tribunalara Mbappenin üzü çəkilmiş kukla gətirərək onun üçün saxta sükut dəqiqəsi elan etmişdilər. Biz o zaman bütün bunları “ehtiras” adlandırmış və qaliblərin bir az əsəbi davranmağa haqqı olduğunu düşünərək özümüzü ovutmuşduq.

Bu ruhun kökləri isə təkcə meydandakı sərtliklə məhdudlaşmır. Elə həmin heyətin oyunçusu Enzo Fernandes bir neçə il əvvəl Kopa-Amerika qələbəsinin ardından komanda yoldaşları ilə birlikdə Fransa millisinin afrika köklü futbolçularını hədəf alan irqçi mahnı oxumuş və bunu canlı yayımda paylaşaraq dünya futbolunda böyük qalmaqala səbəb olmuşdu. Klubu “Çelsi” daxili intizam istintaqı başlatmış, FIFA ayrıca araşdırma açmış, Fransa Futbol Federasiyası isə rəsmi şikayət vermişdi; onun “ehtirasın coşğusuna qapıldım” deyə üzr istəməsi isə heç kimi inandırmadı, çünki söhbət bir anlıq həyəcandan deyil, illərdir təkrarlanan bir düşüncə tərzindən gedirdi.

Lakin həqiqət budur ki, Argentina həmişə məhz belə olub: onlar qələbəyə idman zəfəri kimi deyil, sanki qazanılmış bir qisas kimi baxır, oyundan əvvəl rəqibi qıcıqlandırır, oyun bitdikdən sonra isə yumruğu işə salırlar. Bu davranış onlar qalib gəldikləri müddətdə “qalib zehniyyəti” adlandırılırdı, lakin ilk ciddi məğlubiyyətlə birlikdə hamı onun əslində nə olduğunu öz gözləri ilə gördü.

Bu qisas psixologiyasını tam anlamaq üçün futbol meydanından bir addım kənara, tarixə nəzər salmaq lazımdır. Argentina 1982-ci ildə Folklend (Malvina) adaları uğrunda Böyük Britaniya ilə müharibəyə girmiş, lakin cəmi bir neçə həftə sonra döyüş meydanında məğlub olub təslim olmuşdu; həmin gündən bəri bu ölkə silahla əldə edə bilmədiyi qələbəni futbol topu vasitəsilə geri qaytarmağa çalışır. Bu dəfə də eyni mənzərə təkrarlandı: yarımfinalda İngiltərəni 2-1 məğlub etdikdən sonra Lisandro Martines və Covani Lo Selso meydanın düz ortasında “Malvinalar Argentinanındır” yazılmış transparant açdılar. FIFA-nın idman meydanlarında hər cür siyasi şüarı qadağan edən qaydalarına birbaşa zidd olan bu transparant stadiona bir azarkeşin onu alt paltarının içində gizlədib təhlükəsizlik yoxlamasından keçirməsi sayəsində gətirilmişdi. FIFA dərhal araşdırmaya başladı, Britaniya rəsmi etirazını bildirdi, bir Folklend müharibəsi veteranı təşkilata müraciət edərək tədbir görülməsini istədi; Argentinanın vitse-prezidenti Viktoriya Villarruel isə əksinə, oyunçuların həmin şəklini paylaşaraq onları açıqca alqışladı.

Bu siyasi nümayişin ən qabarıq simalarından biri yenə Enzo Fernandes oldu. O, İngiltərə üzərindəki qələbədən sonra bu matçın “Malvina üçün nə demək olduğunu bildiklərini” və orada həlak olanları da düşünərək oynadıqlarını dilə gətirən bəyanatlar verdi, sosial şəbəkədə isə Messi və Paredeslə birlikdə çəkdirdiyi şəkli İngiltərə azarkeşlərinin turnir boyu himn kimi oxuduğu “Oasis”in “Wonderwall” mahnısı ilə paylaşaraq rəqib tərəfdarlarını açıq şəkildə ələ saldı. Beləcə, sıradan bir futbol qarşılaşması Argentina üçün növbəti dəfə itirilmiş bir müharibənin təzədən oynanıldığı meydana çevrildi.

Üstəlik, turnir boyu bu komandanın ardınca sürünən başqa bir kölgə də vardı: hakimlərin Argentinanın xeyrinə işlədiyinə dair getdikcə güclənən şübhələr. Xüsusilə Misirlə oyunda rəqibin gözəl komanda qolu Argentina müdafiəçisinin üzərində qeydə alınan cüzi bir pozuntuya görə ləğv edildi, Enzo Fernandesin həlledici qolundan az əvvəl isə Məhəmməd Salaha qarşı cərimə meydançasında baş verə biləcək pozuntu VAR tərəfindən ümumiyyətlə yoxlanılmadı. Misir federasiyası rəsmi araşdırma tələb etdi, həmin qarşılaşmanın hakimi turnirdən kənarlaşdırıldı, VAR məlumatlarının təhlili isə Argentinanı bütün çempionat boyu ən çox “güzəştə gedilən” komandalardan biri kimi göstərdi. FIFA hər hansı qərəzi rəsmən inkar etsə və korrupsiyaya dair heç bir sübut təqdim edilməsə də, dünya azarkeşlərinin gözündə mənzərə birmənalı idi; elə buna görə də İspaniya finalda bu komandanı heç bir hakimin xilas edə bilməyəcəyi qədər əzdiyi zaman, çoxları bunu ədalətin nəhayət yerini tapması kimi qarşıladı.

Beləliklə, ictimaiyyət 2026-cı ildə bu komandaya yenidən nəzər saldı, lakin bu dəfə onların arxasında gizlənə biləcəyi bir kubok yox idi. Davanın görüntüləri sanki dəqiqələr içində bütün dünyaya yayıldı; sosial şəbəkələrdəki paylaşımların birində kubok mərasiminin gecikdirilməsi Argentina futbolçularının dava axtararaq tribunalara doğru irəliləməsi ilə izah edilir, digərində isə komanda üzvlərinin bəzi qohumlarının həbs edildiyi iddia olunurdu. Bu iddialar heç kəsin yoxlamağa macal tapmayacağı bir sürətlə yayılırdı və nəticədə “Argentinaya nifrət etmək mənəvi borcdur” cümləsi artıq sadəcə bir zarafat kimi səslənmir, getdikcə daha çox adamın razılaşdığı fikrə çevrilirdi.

Bir anlıq bunun nə qədər qəribə olduğunu düşünün: cəmi dörd il əvvəl bu, dünyanın ən çox sevilən, futbolun ən romantik hekayəsini yaşadan komandası idi, lakin onlar həmin sevginin hamısını qısa müddətdə nifrətə çevirməyi bacardılar. Yüzlərlə ölkədəki azarkeşi ayağa qaldırıb İspaniyaya ürək vermək istəyinə salmaq heç də asan iş deyil, ancaq Argentina məhz bunu etdi — bütün dünyanı öz əleyhinə çevirdi və insanların böyük əksəriyyəti onların məğlubiyyətinə səmimi qəlbdən sevindi.

Və bütün bu dava-dalaşın, itələşmənin tam ortasında yalnız bir nəfər soyuqqanlılığını qoruyaraq hər bir ispaniyalı futbolçu ilə tək-tək əl sıxdı.

Qələbəni qeyd edən İspaniya oyunçularının önündən sakitcə keçən Messi onların hər biri ilə əl sıxaraq soyuqqanlılığını və ləyaqətini sona qədər qorudu, çünki komanda yoldaşlarının qızışdırdığı bu davaya onun heç bir aidiyyəti yox idi. Bu, həmin axşam meydanda baş verən ən gözəl, eyni zamanda ən kədərli hadisə idi: Messi heç vaxt problemin özü olmayıb, lakin o, öz təmiz adını bu adı hədər edən bir komandaya bəxş etmiş və nəticədə bütün bu qarışıqlığın içində tək-tənha qalmışdı.

Buna baxmayaraq, hər şeyi bir kənara qoysaq belə, o, demək olar ki, mübahisəsiz şəkildə dövrümüzün ən yaxşı futbolçusudur; ətrafında qat-qat güclü heyətlər olmasına rəğmən üç dünya çempionatı finalına çıxa bilməyən Kriştianu Ronaldudan fərqli olaraq, Messi məhz bunu bacardı. Argentinanın nümayiş etdirdiyi oyuna nifrət etməklə eyni zamanda Messinin dühasına heyran qalmaq arasında heç bir ziddiyyət yoxdur — bu iki fikir eyni anda doğrudur.

Elə buna görə də bu final bu qədər ürəkağrıdıcıdır: Messi karyerası boyunca üç dünya çempionatı finalı oynadı və onlardan ikisini — 2014-cü ildə Rioda, 2026-cı ildə isə Nyu-Cersidə — itirdi. Hər iki məğlubiyyət bir-birinə qəribə şəkildə bənzəyirdi, çünki hesab hər dəfə 1-0 oldu, oyun hər dəfə əlavə vaxta uzandı, qolları isə əvvəlcə Götze, sonra Ferran Tores vurdu; onun yeganə çempionluğu — Qətərdəki zəfər — isə sanki bu iki məğlubiyyətin düz ortasında tənha dayanır. Öz dövrünün ən böyük futbolçusu, komanda yoldaşlarının qızışdırdığı davanın yanından keçərək, dünyanın nifrət etməyi öyrəndiyi bir formada bir daha məğlub kimi meydanı tərk etdi.

Bu hekayə heç vaxt belə bitməməli idi, çünki Messinin əlində hələ 2022-ci ildə mükəmməl bir çıxış yolu vardı, lakin o, bu şansdan könüllü şəkildə imtina etdi. Məhz buna görə də yaddaşlarda qalan son görüntü Qətərdə qaldırılan kubok deyil, rəqibinin boğazından yapışan Paredes və onun tam ortasından tənha addımlarla keçən Messidir — futbol tarixinin bu günədək gördüyü ən yaxşısı, sona qədər soyuqqanlılığını qoruyaraq, bütün dünyanı rəqib komandaya ürək verməyə vadar edən bir formanı geyinmiş halda.

O, əsl qəhrəman kimi səhnəni tərk edə bilərdi; lakin lazım olduğundan çox qaldı və beləcə, bu böyük hekayə göz yaşları içində sona yetdi.

Pərviz Həşimli

Gununsesi.info