Halloween bayramının uşaqlara təsiri və psixoloji riskləri nədir? Psixoloq DANIŞDI

""Halloween" son illər qlobal pop-mədəniyyətin təsiri ilə bir çox ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda da uşaqlar arasında maraq doğuran bayrama çevrilib. Bu bayramın əsas simvolları olan qorxu elementləri, ölümlə bağlı obrazlar və mistik motivlər valideynlərdə narahatlıq yarada bilir. Mövzuya psixoloji tərəfdən yanaşdıqda həm müsbət, həm də ehtimal olunan riskləri nəzərə almaq vacibdir".

Bu fikirləri Redaktor.az-a açıqlamasında psixoloq Pərvanə Musayeva "Halloween" bayramının keçirilməsinin uşaq psixologiyasına təsirlərindən danışarkən bildirdi. Onun sözlərinə görə, "Halloween" uşaqlar üçün fantaziyanın və yaradıcılığın inkişafına müsbət təsir göstərə bilər:

"Kostyum seçimi, bəzəmə və dekorasiya uşaqlarda kreativ düşünməni gücləndirir. Həmçinin, bu bayram uşaqlara rol oyunları oynamağa imkan tanıyır, bu da onların emosiyalarını idarə etməyi və sosial qarşılıqlı əlaqəni öyrənmələrinə kömək edir. "Halloween" qorxulu elementlərlə təhlükəsiz tanışlıq imkanı yaradır, uşaqlar burada "oynadılmış qorxu" (playful fear) adlı adaptiv mexanizmi inkişaf etdirə bilərlər. Belə mühitdə qorxu ilə qarşılaşmaq uşaqların psixikasında möhkəm bir dözümlülük formalaşdıra bilər. "Halloween" həm də sosiallaşma üçün yaxşı bir fürsət yaradır; qrup fəaliyyətləri və kostyum tədbirləri uşaqların ünsiyyət bacarıqlarını artırır. Lakin bu bayramın potensial psixoloji riskləri də var. Məsələn, 3-6 yaş arasında uşaqların fantaziya və reallıq arasındakı sərhədi zəif olduğu üçün, qəbir ruhları, şeytan və cadugər kimi qorxulu obrazlar onlarda kabuslara, narahat yuxuya və təşviş reaksiyalarına səbəb ola bilər".

Psixoloq dedi ki, ölüm mövzusu ilə erkən qarşılaşmaq bəzi uşaqlarda ölüm anksiyetesini aktivləşdirə bilər:

"Eyni zamanda qan və yaralanma elementləri travmatik təəssürat yaratmaq gücünə malikdir, xüsusən həssas temperamentli uşaqlarda. Qorxu və sehr mövzusu uşağın düşüncəsinə müxtəlif təsirlər göstərə bilər. Uşaqlar üçün qorxulu obrazlar, əslində, daxili qorxuların xaricə çıxarılmış forması kimi qəbul edilir. Bu, simvolik oyun vasitəsilə idarə edilə bilər. Həmçinin, normativ qorxu ilə qarşılaşmaq uşağı real həyatda narahatlıq yaradan hallara qarşı daha davamlı edə bilər. Lakin əgər valideyn nəzarəti yoxdursa, media vasitəsilə göstərilən sərt qorxu səhnələri paranoya, qaranlıq qorxusu və panik atak meyillərini gücləndirə bilər. Bəzi uşaqlar daha həssasdır və "Halloween" bayramının qorxu elementləri onlarda uzunmüddətli narahatlıq yarada bilər. Bu uşaqlar arasında yüksək həssas temperamenti olanlar (HSP), anksiyete meyilli uşaqlar, travma yaşamış uşaqlar və güclü təsəvvürü olan uşaqlar yer alır. Bu uşaqlarda qorxu obrazları daha güclü təsir göstərə bilər".

Psixoloq tövsiyə etdi ki, valideynlər uşaqlarını qorxu və sehrlə bağlı daha sağlam şəkildə yönləndirmək üçün bəzi tədbirlər almalıdırlar.

"Yaşa uyğun kontent seçimi çox önəmlidir: 3-6 yaş arasında daha yumşaq və əyləncəli kostyumlar seçilməli, 7 yaşından sonra isə qorxu elementləri kontrollu şəkildə təqdim edilə bilər. Uşaqlarla bu mövzuda danışmaq və onlara “bu sadəcə kostyumdur”, “heç kim zərər vermir”, “əsl deyil” kimi açıqlayıcı cümlələr söyləmək faydalıdır. Valideynlər özləri də sakit və rahat yanaşaraq, uşaqlarına model olmalı və onların emosiyalarını düzgün şəkildə tənzimləmələrinə kömək etməlidirlər. Əgər uşaq gecə qorxuları yaşasa, onları zorla "Halloween" tədbirinə daxil etmək travmatik təsirə səbəb ola bilər. Qorxu motivləri müxtəlif növlərə ayrılır: normativ qorxu, dissosiativ qorxu və oyun qorxusu kimi. "Halloween" bayramı daha çox oyun qorxusuna aid edilir və nəzarətli şəraitdə bu, uşaqlar üçün sağlam və inkişaf etdirici bir təcrübə ola bilər. Beləliklə, "Halloween" bayramı uşaqlar üçün həm əyləncə, həm də inkişaf potensialı daşıyır. Lakin yaşa uyğun olmayan görüntülər və nəzarətsiz təqdimat psixoloji narahatlıqlara səbəb ola bilər. Balanslı və valideyn müşahidəsi altında keçirildikdə, bu bayram uşaqların yaradıcılığını, sosial bacarıqlarını və emosional dözümlülüyünü gücləndirən təhlükəsiz fəaliyyət ola bilər", - deyə Pərvanə Musayeva yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI