HAQQIN SƏSİ VƏ HİYLƏGƏR TAXT Və yaxud bir var idi, biri yox idi...

Biz uşaq olanda nənələrimiz, babalarımız nağıla belə başlayardılar: “Biri vardı, biri yox idi…”. Sonda isə xeyrin şərə qalib gəldiyi hekayələr danışardılar. O nağıllarda həmişə bir qəhrəman olurdu - haqqı deyən, ədalətsizliyə boyun əyməyən.

Nənəmin mənə danışdığı nağıllardan birində də belə bir qəhrəman vardı:

Bir zamanlar böyük səltənətin başında bir şah dururdu. Onun yanında isə ən yaxın adamları sayılan iki vəzir vardı. Şah düşünürdü ki, bu vəzirlər dövlətin dayağıdır, hər şeyi onun üçün düzgün idarə edirlər. Onlara sonsuz etibar edirdi. Amma saray divarlarından kənarda başqa bir həqiqət yaşayırdı.

Xalqın vəziyyəti şahın eşitdiyi kimi deyildi. Əksinə, ölkədə insanlar ağır və acınacaqlı həyat sürürdü. Əkin sahələri, mal-qara, insanların illərlə zəhmətlə qazandıqları          var-dövlət əllərindən alınmışdı. Özlərini hakimiyyətin sağ əli kimi təqdim edən darğalar xalqa zülm edir, onları son nəfəsinədək əzirdilər.

Qorxu isə hamının dilini bağlamışdı. Kim haqqını tələb etsə, zindana atılır, qaranlığa qərq edilirdi.

Bu səbəbdən, insanlar susurdu. Susmaq isə zaman keçdikcə zülmü daha da böyüdürdü. Amma xalqın içində hələ də haqqı deməyə cəsarət edənlər vardı.

Bir gün bu zülmlərə dözə bilməyən bir ağsaqqal şahın qəbuluna getdi. Ümid edirdi ki, şah xalqın dərdini eşidəcək. Lakin sarayın qapısında onu vəzirlər qarşıladı.

“Şahın işi çoxdur, sizi qəbul edə bilməz”, - dedilər.

Qoca kor-peşman geri döndü. Amma ümidini itirmədi. Qərara gəldi ki, şahın sarayına bir məktub yazsın. Bəlkə o məktub xalqı harınlamış məmurların zülmündən qurtara.

Bir müddət sonra məktubu özü aparıb təqdim etmək üçün yenidən saraya gəldi. Lakin yenə də eyni vəzirlərlə qarşılaşdı.

Onlar məktubu oxuyanda qocaya qəzəblə baxdılar. Vəzirlərdən biri onun üstünə hücum etmək istədi. Digəri isə onu saxlayıb, qulağına nəsə pıçıldadı.

Bir qədər sonra qocaya belə dedilər: “Narahat olmayın, sözlərinizi şaha çatdıracağıq”.

Qoca isə yaxşı bilirdi ki, həmin sözlər heç vaxt şahın qulağına çatmayacaq. Amma başqa çıxış yolu yox idi.

Saraydan uzaqlaşdı.

Bu arada vəzirlər arxa planda öz oyunlarını qurmuşdular. Onlar hər dəfə şaha yalan məlumatlar verirdi. Ağsaqqalın həqiqi sözlərini gizlədir, əvəzində tam başqa, saxta məlumatları şahın qarşısına qoyurdular.

Bir gün şah qərara aldı ki, özü xalqın arasına çıxsın, vəziyyəti görsün. Amma vəzirlər buna da çarə tapdı. Onlar şahın qarşısında hər şeyi yaxşı göstərir, xalqın çəkdiyi əziyyətləri gizlədirdi.

Eyni zamanda ağsaqqalla bağlı da öz planlarını qurmuşdular.

Şahın xalqın arasına çıxacağını eşidən qoca sevinərək onun yanına getmək üçün evdən çıxdı. Lakin başına gələcəkdən xəbərsiz idi.

Evindən çıxar-çıxmaz vəzirlərin göndərdiyi adamlar onu tutdu. Əlləri-qolları bağlanaraq şəhərin ən qorxulu və qaranlıq mağarasına aparıldı.

Şah səfərdən qayıdanda vəzirlər ona belə məlumat verdi: “Siz xalqın içində olanda bir neçə nəfər sizə qarşı təxribat törətmək istədi. Onları cəzalandırdıq. Bəziləri zindandadır, biri isə mağaraya göndərildi”.

Həmin mağara isə hakimiyyətə qarşı çıxanların saxlanıldığı yer idi. El arasında dolaşan söz-söhbətə görə, o mağarada gözəgörünməz varlıqlar yaşayırdı.

Ağsaqqal oraya aparılanda heç kimin üzünü görə bilmədi. Qaranlığın içində yalnız göz qamaşdıran işıq tərəfdən gələn səslər eşidirdi. Onlar düşünürdülər ki, qocaya dərs veriblər. Artıq o, danışmağa cəsarət etməyəcək.

Bir müddət sonra şah vəzirlərinə əmr verdi:

- O qocanı yanıma gətirin. Mən onu əfv edəcəyəm.

Vəzirlər bu sözləri eşidəndə narahat oldular. Amma şahın əmrinə qarşı çıxmaq mümkün deyildi. Qocanı hədələyib, qorxudaraq saraya gətirdilər.

Şah uzun danışdı. Qoca isə sakitcə qulaq asdı.

Nəhayət, söz almaq növbəsi ona çatdı.

Qoca başını qaldırıb dedi:

- Şah sağ olsun. Mən səhv etmişəm. Mən elə bilirdim ki, qanun şahdan üstündür. Amma bu gün gördüklərimdən sonra başa düşdüm ki… şah elə qanunun özüdür.

Şah vəzirlərinə tapşırdı ki, qocanı yola salsınlar…

Amma, əslində, azad olan qoca deyildi. Azad edilən yalnız sükut idi.

Beləcə, xalqın dili sayılan o ağsaqqal danışmağı yox, susmağı öyrəndi.

Və bəzən ən böyük qələbə kimi göstərilən şey, əslində həqiqətin susdurulması olur.

Sonda göydən 3 alma düşdü. Amma o almalar da kasıblara çatmadı…

Jalə FAMİLQIZI

11.03.2026