Hardasan, ay poçtalyon?!

...Sayları azalsa da, çantaları dolmasa da, gərəkliklərini saxlayırlar

Texnologiyanın inkişafı həyatımızın bütün sahələrini dəyişdiyi kimi, ünsiyyət vasitələrinə də yeniliklər gətirib. Əvvəllər insanlar bir-birinə yalnız poçtalyonlarla məktub yollayırdılar. Məktubun ünvanına çatması isə bəzən günlər, həftələr, aylar çəkirdi.

Məktubun qatlanma forması belə göndərənin hisslərini ifadə edirdi. Məsələn, burulmuş məktub “xoşuma gəlirsən” demək idi, üçbucaq formasında qatlanan məktub isə yazanın qarşı tərəfə xüsusi dəyər verdiyini bildirirdi. Kvadrat formada məktub dostluq təklifindən xəbər verirdi. Daha fərqli burulmuş məktub isə görüş təyin etmək niyyəti daşıyırdı. Düzbucaqlı məktub isə ayrılığı simvolizə edirdi. Bir sözlə, yazılanlardan əvvəl məktubun forması artıq cavabı deyirdi. Hər qatlanmış küncdə bir sirr, hər formada bir mesaj gizlənirdi.

İnternet və mesajlaşma proqramları dövründə bu ənənələr unudulmaq üzrədir, “məktub gözləmək” anlayışı demək olar ki, tarixə qovuşub. Elektron poçt, mesajlaşma proqramları və sosial şəbəkələr vasitəsilə yazdığımız hər söz ünvana dərhal çatır. Hətta cavab da çox zaman saniyələr içində gəlir. Ənənəvi məktublar çox vaxt rəsmi və geniş ifadələrlə zəngin olurdu. İndi isə mesajlarda daha qısa, yığcam və emojilərlə müşayiət olunan yazılar üstünlük təşkil edir. İnsanlar hisslərini artıq sözlərlə deyil, simvollar, şəkillər, qısa videolar vasitəsilə də ifadə edirlər.

Bütün bu rahatlıqlara baxmayaraq, bir çox insan üçün məktubun öz yeri var. Əllə yazılmış məktubun xatirəsi, kağızın qoxusu və göndərənin emosiyasını əks etdirən yazı telefon mesajlarının təqdim edə bilmədiyi xüsusi bir duyğu yaradır. Bu səbəbdən, məktub yazmaq daha çox nostalji, xüsusi və rəsmi münasibətlərdə istifadə olunan vasitəyə çevrilib.

Məktublar həm də mətbuatın ən güclü silahlarından biri olub. Xüsusən də, Azərbaycan mətbuat tarixində məktublar oxucu ilə redaksiya arasında körpü rolunu oynayıb. XX əsrin əvvəllərində “Molla Nəsrəddin” jurnalına oxuculardan saysız-hesabsız məktublar gəlirdi. Camaat öz dərdini, rastlaşdığı çətinlikləri “Molla əmi”yə danışır, çıxış yolu axtarırdılar. Jurnalın əməkdaşları isə məktubların izi ilə gedərək problemləri işıqlandırır, çox vaxt da həllinə nail olurdular. Sonrakı dövrlərdə də qəzetlərdə məktublar şöbəsi xüsusi önəm daşıyırdı. Ötən əsrin 80-ci illərində qəzetimizin poçtuna hər gün 3 minədək oxucu məktubu gəlirdi. Redaksiyalara daxil olan şikayətlər müxbirlər tərəfindən araşdırılır, aidiyyəti qurumlara müraciət edilirdi. Çox vaxt müsbət nəticə əldə olunur, idarələr və təşkilatlar qəzetlərin tənqidindən çəkinərək dərhal tədbir görməyə məcbur qalırdılar.

İnsanlar problemlərinin həllini hər gün üz tutduqları sosial şəbəkədən çox, peşəkar jurnalist araşdırmasından gözləyirlər. Lakin, nədənsə, ələ qələmi götürüb məktub yazmağa, sanki, tənbəllik edirlər.

Bir zamanlar kənd və şəhərlərdə insanlar hər gün poçtalyonun yolunu gözləyərdi. Onun gətirdiyi məktub bir sevgi etirafı, bəzən uzaq diyarlardan gələn salam, bəzən də acı xəbər olardı.

Yeri gəlmişkən poçt tariximizə nəzər salsaq. 1818-ci il iyun ayının 1-də Azərbaycan ərazisində ilk poçt rabitəsi yaradılıb. 1826-cı ildə Bakıda, 1828-ci il martın 12-də isə Naxçıvanda poçt ekspedisiyası təşkil edilib. Rusiya ilə Zaqafqaziyanın ticarət əlaqələrini inkişaf etdirmək üçün Azərbaycan ərazisində - Şuşa, Şamaxı, Bakı və Naxçıvanda 1-ci dərəcəli, Gəncə və Qubada isə 2-ci dərəcəli poçt kontorları fəaliyyətə başlayıb. 1861-ci ildə isə ilk dəfə olaraq Xəzər dənizi ilə Qafqazın və İranın Rəşt, eləcə də Astarabad limanları arasında dəniz poçt mübadiləsi olub.

1945-ci ildə Bakıda təşkil olunan Beynəlxalq Poçt Ekspedisiyası beynəlxalq poçt göndərişlərinin çatdırılmasına daha yaxşı nəzarət edilməsinə imkan verib. 1970-ci ildə respublikada poçt rabitəsi müəssisələrinin sayı 3 dəfə artaraq 1590-a, kənd yerlərində isə 1171-ə çatıb. Bundan başqa, məktub korrespondensiyasının sayı 3, bağlamalar 2, qəzet və jurnallar 6,5, poçt marşrutlarının məsafəsi 3 dəfə artaraq 20 min 23 km, avtomobil marşrutlarının sayı 9 dəfə artaraq 1705 min km təşkil edib.

Poçtalyonlarla bağlı “Azərpoçt”a ünvanladığımız sorğuya isə belə cavab gəldi: “Azərpoçt” MMC-də hazırda 900-dən çox poçtalyon fəaliyyət göstərir. Poçtalyonların iş rejimi həftə içi 5 gün olmaqla saat 09:00-dan 17:00-a, şənbə günləri isə 09:00-dan 15:00-a qədərdir.

Poçtalyonluq zamanla unudulan peşələr siyahısına daxil edilsə də, reallıq budur ki, hələ bu peşəyə tələbat var. Bu, birbaşa klassik poçt göndərişi olan məktubların mövcudluğu ilə bağlıdır. Belə ki, məktub yeganə poçt göndərişidir ki, ünvana çatdırılması tələb olunur. Əgər məktubun üzərində çatdırılma ünvanı qeyd olunubsa, bu məqam məktubu həmin ünvana çatdırmalı olan əməkdaşa tələbat yaradır. Bu əməkdaş isə yalnız poçtalyon ola bilər”.

Həmsöhbətimiz Minəxanım Mirzəyeva illərdir ki, AZ1073 indeksli poçt şöbəsində poçtalyon kimi xidmət göstərir. O, küçələri, prospektləri çox yaxşı tanıyır. Ağarmış saçları bir ömrün, zəhmətin izidir. Hər çatdırdığı məktubda bir xəbərə, bir müjdəyə şahidlik edib. Yaşlanmasına baxmayaraq, Minəxanım Mirzəyeva bu gün də eyni sevgi ilə işinə davam edir. O, söhbətimiz zamanı dedi:

– 25 ildən çoxdur ki, poçtalyon işləyirəm. İşə başlayanda yadımdadır, ovaxtkı rəhbərim bildirdi ki, insanların həyatında yaxşı və pis məqamlar həm də bizim məsuliyyətimizdən asılıdır. Çünki çatdıracağın hər məktub, teleqram bir ailənin çoxdan gözlədiyi vacib xəbər ola bilər. Həmin dövrdə ölkəmizin müharibə şəraitində olması məsuliyyətimizi daha da artırırdı. Döydüyüm hər qapıda insanlar məni həyəcanla, təlaşla qarşılayırdılar. Xoş xəbər alanda məni qucaqlayıb sevinirdilər. Amma bəzən çox üzücü teleqramlar da çatdırırdım. Hər iki halda insanların hisslərini bölüşürdüm, artıq o insanlarla doğmalaşmışdım. Bəzən ünvanı tapılmayan məktublar da olurdu. Dünyasını dəyişən və ya ünvandan köçən insanlara gələn məktubları geri qaytarırdıq və ya yeni ünvanı bəlli olan vətəndaşlara xidmət göstərən poçt şöbəsinə yönləndirirdik.

Poçtalyon olmaq üçün fiziki aktivliyin, insanlarla ünsiyyət qurma qabiliyyətin əsas şərtlərdəndir. Bu xüsusiyyətlər olmasa, bu işi görmək olmaz. Qəsəbə, kənd və şəhərdə xidmət göstərən poçtalyon eyni məsuliyyəti daşıyır. Lakin şəhər həyatı, yeni binaların tikilməsi, yeni küçələrin adlandırılması bəzən çətinlik yaradır. Kənd və qəsəbələrdə isə iş daha asan olur, çünki insanlar bir-birini tanıyır, o səbəbdən poçt göndərişlərini daha asan və sürətli çatdırmaq olur.

Paytaxtdakı binalarda isə girişlərdə kodlar var, binaya daxil olmaq çətindir, həmçinin vətəndaşların “poçt qutusu” adlandırdıqları “ünvan qutuları” da yoxdur artıq. Amma kənd yeri belədir ki, orada birbaşa qapını döyürsən, evdə mütləq kimsə olur və qapını açaraq təhvil alır.

Poçtalyonlar illərlə insanların sevinclərinə də, kədərlərinə də şahidlik ediblər. Bir məktubla bir ailənin ümidini artırıb, bir teleqramla onlara sevinc gətiriblər. Hər kəsin həyatında “poçtalyon məktub gətirdi” deyə bir xatirə var.

Bir vaxtlar məktublar, bağlamalar, teleqramlar insanları bir-birinə bağlayır, ünsiyyətlərini təmin edirdi. Göndərilən sovqatlar, hədiyyələr dostlara, qohumlara sevinc bəxş edirdi.

Ləman TƏHMƏZ
XQ