“Hazırlığa getməsən, tələbə ola bilməzsən” devizinin PƏRDƏARXASI: Kimlərə sərf edir? KONKRET

“Qəbul imtahanlarında artmaqda olan yüksək ballıq nəticələr təhsilin və hazırlıq sisteminin güclənməsi yox, sadəcə, bu istiqamətdə müəyyən yumşalmaların aparılmasına görədir”.

Bunu KONKRET.az-a açıqlamasında Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin sektor müdiri, təhsil məsələləri üzrə tədqiqatçı Elmin Nuri deyib.

Tədqiqatçı son illər qəbul göstəricilərində müşahidə olunan bal artımının əsl səbəblərini aşağıdakı şəkildə əsaslandırır:

“Son illər ali məktəblərə qəbulda, xüsusən də buraxılış imtahanı mərhələsində abituriyentlərin nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksək bal artımı müşahidə olunur. Amma bunu qətiyyən təhsildə inkişafın, real bilik artımının nəticəsi kimi dəyərləndirə bilmərik. Son iki ilin buraxılış imtahanlarında abituriyentlərin yüksək bal toplamalarının yalnız bir səbəbi var. Bu, təqdim olunan sualların məzmununda yumşalmalara gedilməsi, onların hazırkı tədris metodları ilə uyğunluğunun qorunması ilə bağlıdır. Dövlət İmtahan Mərkəzi qəbul imtahanları üçün nəzərdə tutulan sualları Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilən, quruma tabe olan Təhsil İnstitutu (ARTİ) tərəfindən hazırlanan məzmun standartlarına əsasən hazırlayır. Hazırlanan suallar qətiyyən məzmun standartlarından kənara çıxmır. Amma məsələnin digər tərəfi var: bəs, bugün məktəblərimizin bir çoxunda aparılan tədris bu məzmun standartlarının tələblərini nə dərəcədə ödəyir? Bu tələblər nə dərəcədə ödənilirsə, şagirdlərin də suallara cavab vermə faizi məhz o dərəcədə müəyyən olunur. Təəssüf ki, şagirdlərimiz hər hansı fənni həmin predmetin məzmun standartlarına əsasən öyrənmir. Amma suallar isə məhz həmin standartların tələbi ilə hazırlanır. Nəticədə, şagird burada sözün əsl mənasında çaş-baş qalır. Repetitorluq da sırf bu səbəbdən bu qədər geniş inkişaf etdi. Onlar məktəbdən fərqli olaraq hazırlığa gələn uşaqları DİM suallarının tələb etdiyi məzmun standartlarının şərtlərinə əsasən hazırladılar. Odur ki, artıq neçə ildir “hazırlığa getməsən, tələbə də ola bilməzsən” devizi hətta ən yaxşı oxuyan uşaqlara da şamil olundu. Son iki ildə isə bu tendensiya nisbətən aradan qalxdı. Suallar yenə də məzmun xətləri əsasında hazırlansa da, orada şagirdlərin leyhinə bir çox yumşalmalara gedildi. Nəticədə ötən il 53, bu il isə 43 şəxs maksimal-300 bal topladı”.

E. Nuri hazırlıq sisteminin və ya imtahan sistemində dəyişikliyin bu məsələdə heç bir faydası olmadığını da bildirir. Onun fikrincə, hazırda qəbul sistemində nəticələrə kökündən təsir edəcək o qədər də ciddi dəyişikliklər yoxdur. Odur ki, bunun nəticəsindən danışmaq da absurddur:

“Ali təhsil müəssisələrimizə qəbul üçün nəzərdə tutulan imtahan sistemində heç bir ciddi dəyişiklik yoxdu. Model öz yerində qalır və tezliklə də hər hansı ciddi dəyişikliyin olacağı şəxsən mənə inandırıcı gəlmir. Sadəcə, biz hələlik yüngül dəyişiklik və əlavələrin şahidi oluruq. Odur ki, qeydə alınan maksimum nəticələrdə bunu nəzərə almaq absurddur.

Hazırlıq sistemi haqqında isə danışmağa dəyməz. Çünki buraxılışdan cəmi bir neçə ay sonra blok imtahanlarına da gedərək aşağı nəticə göstərən abituriyentlər də həmin hazırlıq sistemindən yararlanırlar. Buraxılış imtahanında yüksək nəticə göstərmək repetitorun əməyidirsə, bəs, o zaman blok imtahanlarındakı zəif nəticəyə səbəbkar kimdi? Odur ki, tam əmin ola bilərsiniz: buraxılış imtahanlarındakı yüksək göstəricilərdə hazırlıq sisteminin xüsusi heç bir dəstəyi yoxdu”.

“Üstəlik, buraxılış imtahanlarındakı yüksək göstəriciləri ümumi olaraq yüksək qəbul göstəricisi kimi dəyərləndirmək olmaz. Çünki qəbul bir proses olaraq iki mərhələdən ibarətdir: buraxılış və blok. Birində çox yaxşı, digərində tam əks olan nəticələrin şahidi oluruqsa, o zaman yüksək göstəricilərdən danışa bilmərik. Əksinə, buraxılış imtahanlarının sadələşdirilməsi, abituriyentlərin işini blok və ixtisas seçimi mərhələsində daha da çətinləşdirir”-deyə, E.Nuri əlavə edib.

Aynurə İsmayıl

KONKRET.az