Hazırlığa getməsi üçün uşağı rayon məktəbinə qeydiyyata salırlar AÇIQLAMA

“Repetitorluğun kütləvi hala çevrilməsi son illərdə təhsil sistemindəki ən ciddi problemlərdən birinə çevrilib. Bu hal artıq təhsilin kökündə duran əsas prinsipləri sarsıdır və məktəbin sosial institut kimi nüfuzunu zəiflədir. Yuxarı sinif şagirdlərinin böyük əksəriyyəti repetitor yanına üz tutur, nəticədə məktəbdə keçirilən dərslər ya formal xarakter daşıyır, ya da tamamilə boş siniflər yaranır. 
Statistikaya nəzər yetirdikdə vəziyyətin ciddiliyi daha aydın görünür: Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2023-cü ildə XI sinif şagirdlərinin 70 faizi ən azı bir fəndən repetitor yanına gedib. DİM-in apardığı sorğular isə göstərir ki, abituriyentlərin 80 faizdən çoxu qəbul imtahanına hazırlaşmaq üçün repetitor xidmətindən istifadə edir. Bu o deməkdir ki, orta məktəb proqramı şagirdləri imtahana hazırlamaqda yetərli deyil və məktəbin əsas funksiyası faktiki olaraq repetitor otaqlarına daşınıb”.
Bunu Demokrat.az-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov deyib. O bildirib ki, “Təhsil haqqında” Qanununun 13-cü maddəsində açıq şəkildə göstərilir ki, ümumi təhsil müəssisəsinin əsas vəzifəsi şagirdlərə dövlət təhsil standartlarına uyğun bilik və bacarıqlar verməkdir:
“Ancaq real vəziyyətdə bu öhdəlik yerinə yetirilmir. Elm və Təhsil Nazirliyi isə bu uyğunsuzluğu aradan qaldırmaq əvəzinə, problemi görməzdən gəlir, repetitorluğun yaratdığı sosial və pedaqoji fəsadlar barədə ictimai müzakirə aparmır, heç bir strateji proqram hazırlamır. Nazirliyin son illərdə qəbul etdiyi sənədlərdə repetitorluqla mübarizə istiqamətində konkret tədbirlərə rast gəlinmir. Halbuki bu gün valideynlər uşaqlarını repetitor yanına aparmaq üçün məktəbdən çıxarıb rayon məktəblərinə qeydiyyata saldırır, hətta məktəbin funksiyasını yalnız formal sənəd üzərində saxlayırlar. Bu, təkcə təhsil keyfiyyətinə deyil, həm də qanunun icrasına ziddir.
Dünya təcrübəsinə baxdıqda isə vəziyyətin nə qədər təzadlı olduğu aydın görünür. Finlandiya, Estoniya kimi ölkələrdə repetitorluq anlayışı demək olar mövcud deyil. Çünki məktəb proqramı ilə ali məktəbə qəbul tələbləri arasında boşluq yoxdur, müəllimlər yüksək maaş və motivasiya ilə dərsə tam hazır olur. ABŞ və Qərbi Avropa ölkələrində repetitorluq yalnız əlavə maraq sahələrində – musiqi, idman və ya xüsusi istedadın inkişafı üçün seçilir. Yaponiyada isə repetitorluq daha çox zəif şagirdlər üçün dəstək xarakteri daşıyır, amma heç bir halda məktəbi əvəz etmir. Azərbaycanda isə repetitorluq sistemin “paralel məktəbi”nə çevrilib. Bu isə təhsilin bütövlüyünə ciddi zərbədir”.
Ekspert bildirib ki, problemin həlli üçün məktəb proqramları qəbul imtahanları ilə uyğunlaşdırılmalı, dərsliklər sadəcə məlumat yığını deyil, bacarıq yönümlü tərzdə hazırlanmalıdır:
“Müəllimlərin peşəkarlığı və motivasiyası artırılmalıdır, çünki şagird məktəbdə keyfiyyətli bilik aldıqda repetitor axtarmağa ehtiyac görməyəcək. Elm və Təhsil Nazirliyi isə hazırda yalnız inzibati göstərişlər verir, amma uzunmüddətli strategiya ortaya qoymur. Nazirlik repetitorluğun kütləvi xarakter almasının qarşısını almaq üçün heç bir proqnoz vermir, ictimaiyyəti maarifləndirmir, valideynləri məktəbin imkanları barədə məlumatlandırmır. Bu isə ciddi tənqid doğurur. Təhsil siyasəti gələcəyi düşünən, planlı, mərhələli yanaşma tələb edir, amma əvəzində gündəlik tədbirlər və qısa müddətli kampaniyalarla vəziyyət ört-basdır olunur.
Əgər bu gedişlə davam edilsə, gələcəkdə məktəb yalnız formal sənəd verən, repetitorluq isə faktiki təhsil məkanı rolunu oynayan bir struktur kimi qalacaq. Bununla isə təhsilin bərabərlik, əlçatanlıq və keyfiyyət prinsipləri tamamilə sıradan çıxacaq. Azərbaycan təhsil sistemi bu istiqamətdə nə dəyişməlidir sualının cavabı çox aydındır: məktəb dərhal əsas təhsil məkanı statusunu bərpa etməli, qəbul imtahanı ilə məktəb proqramı arasında uyğunsuzluq aradan qaldırılmalı və repetitorluğun kütləviləşməsinin qarşısı alınmalıdır. Bunun üçün isə ilk növbədə Elm və Təhsil Nazirliyinin öz siyasətini ciddi şəkildə dəyişməsi, uzunmüddətli planlar və proqnozlar hazırlaması şərtdir. Əks halda, repetitorluq məktəbin alternativi olaraq qalacaq və bu da gələcək nəsillərin təhsilinə və ölkənin inkişafına böyük zərbə olacaq”.
Cavidan Mirzəzadə
Demokrat.az