Həbsdən çıxan qadınların cəmiyyətə inteqrasiyası necə olmalıdır? TƏKLİFLƏR

Həbsdən çıxan qadınlar üçün azadlıq yeni bir başlanğıc olsa da, onları cəmiyyətin soyuq və mühakiməedici münasibəti qarşılayır.

Ailə içində qəbul olunmamaq, iş tapa bilməmək və tək qalmaq hissi onların psixoloji durumuna ciddi təsir göstərir.

Sosial mühit bu qadınları inteqrasiyadan çox təcridə sürükləyir.

Bəs cəmiyyət və dövlət bu qadınların yenidən həyata qayıtmasına nə dərəcədə kömək edir?

Mövzu ilə bağlı Gununsesi.info -ya danışan Əfv Məsələləri Komissiyasının üzvü, Milli Məclisin deputatı Fazil Mustafa vurğulayıb ki, qadınların sosial reabilitasiyası ilə bağlı təkliflər kifayət qədər çoxdur:

“Qanunvericilikdə bu sahədə bir sıra müddəalar nəzərdə tutulub, lakin bunlar əsasən nəzəri xarakter daşıyır. Praktik tərəfdən isə Azərbaycan cəmiyyətində bu kateqoriyadan olan qadınların reabilitasiya prosesinə real şəkildə qoşulması, demək olar ki, mümkün olmur.

Bu məsələ yalnız özəl sektorda – sahibkarlıq subyektlərinə müəyyən sərbəstlik və stimullar verildikdə həll oluna bilər. Hazırda bu sahədə tətbiq edilən imtiyazlar isə yetərli deyil. Məhz bu səbəbdən sahibkarlar bu prosesdə fəal iştirak etməkdə maraqlı deyillər. Halbuki, bu istiqamətdə təşəbbüslər olsa, çox faydalı nəticələr əldə oluna bilər.

Ən azı, bu qadınlara dəstək göstərənlər bilərdi ki, hansı addımların atılması onların əmək fəaliyyətinə cəlb edilməsinə, ailə həyatına qayıtmasına və cəmiyyətə yenidən inteqrasiya olunmasına kömək edə bilər. Təəssüf ki, hazırda bu insanlara sadəcə sıradan çıxmış vətəndaş kimi yanaşılır, bu isə, heç şübhəsiz, arzuolunan bir yanaşma deyil”.

Hüquq müdafiəçisi Novella Cəfəroğlu Gununsesi.info-ya açıqlamasında həbsxanada ən vacib məsələlərdən biri qadınların reabilitasiyasıdır:

“Bu qadınların cəmiyyətə necə qayıtması məsələsi ən önəkli məsələlərdən biridir. Bu barədə dəfələrlə danışmışam. Təəssüf ki, çox vaxt ailələri bu qadınlardan üz çevirir, onları qəbul etmir. Belə olan halda, bu qadınlara necə yardım göstərmək olar? Bu, ciddi bir problemdir.

Əslində, yalnız həmin qadınları deyil, bütövlükdə cəmiyyəti də bu məsələyə hazırlamaq vacibdir. Cəmiyyətin onlara münasibəti dəyişməlidir. Unutmamalıyıq ki, heç kim belə bir vəziyyətdən sığortalanmayıb. Sabah bu problem hər bir ailənin qapısını döyə bilər. Ona görə də cəmiyyətdə bu insanlara qarşı anlayışlı və normal münasibət formalaşdırılmalıdır.

Belə qadınların azadlığa çıxmasına 3-4 ay qalmış, onlar üçün iş tapmaq imkanları yaradılmalıdır. Məsələn, biz bunu Amerikada görmüşük – qadınlar kompüter arxasında əyləşib özlərinə iş axtarırdılar. Bizdə də bu təcrübəni tətbiq etmək olar. Reabilitasiya prosesinin tərkib hissəsi olaraq onların əmək bazarına hazırlığı təmin edilməlidir.

Bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, cəmiyyəti bu məsələyə hazırlamaq çox vacibdir – ayrı-seçkiliyə yol verilməməlidir. Həbsxanada olan insanlarla elə işlənməlidir ki, onlar günahlarını anlayaraq, cəza müddəti ərzində reabilitasiya olunsunlar və azadlığa normal bir vətəndaş kimi qayıtsınlar”.

Novella Cəfəroğlu hesab edir ki, bu mövzudaqanunvericilikdə müəyyən dəyişikliklər olamlıdır.

“Söhbət ağır cinayət törətmiş şəxslərdən getmir. Yüngül və ya ilk dəfə cinayət törətmiş insanlar üçün alternativ cəza tədbirləri nəzərdə tutulmalıdır. Həbs əvəzinə məcburi ictimai işlər, ev dustaqlığı və ya hər gün komendantlığa imza verməklə nəzarətdə saxlanıla bilər. Həmçinin, onlar üçün məcburi iş yerləri ayrılmalıdır ki, həm cəmiyyətə fayda versinlər, həm də öz həyatlarına yeni başlanğıc edə bilsinlər.

Bilirsiniz, nə qədər qadın hazırda həbsdədir? Bu yerləri bir qədər seyrəltmək lazımdır. Həbsxanalarda peşə məktəbləri mövcuddur və oradakı qadınlara müxtəlif peşələr öyrədilməlidir. Daha sonra bu peşə biliklərinə əsasən onlara iş tapılmalı və məhkəmə qərarı ilə icbari həbsdən azad edilərək həmin sahələrdə işləmələrinə şərait yaradılmalıdır.

Eyni zamanda bəzi qadınlara alternativ cəza olaraq məcburi “cərimə” tətbiq edilə bilər – yəni işləyib bu məbləği geri ödəməklə məsuliyyətdən qismən azad olunmaq imkanları yaradılmalıdır. Bu fikirləri dəstəkləyənlər kifayət qədər çoxdur və yaxşı olar ki, geniş müzakirələr nəticəsində vahid, effektiv bir qərar qəbul edilsin”.

Şəbnəm Rəhimova

Gununsesi.info