Helloven: Əyləncə, yoxsa psixoloji risk? ARAŞDIRMA

Son illərdə Qərb mənşəli bayramların, xüsusilə də Helloven (Halloween) adətinin müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda da populyarlıq qazanması müşahidə olunur.

Bəs, Helloven nədir?

Əslində, Helloven qədim Kelt xalqlarının “Samhain” adlı mərasiminin müasir formasıdır və əsas məqsədi yaz-yay dövrünün bitməsi, qaranlıq və soyuq fəsillərin başlanmasını simvolizə etmək idi. Lakin bu gün Helloven daha çox əyləncə, qorxu estetikasına əsaslanan sosial hadisə kimi təqdim olunur.

Bu bayram sadəcə əyləncədir, yoxsa onun psixoloji və sosial riskləri də varmı?

Helloven, son illərdə dünyada ən populyar bayramlardan birinə çevrilib. 31 oktyabr gecəsi qeyd olunan bu bayram, kökləri ilə qədim Kelt xalqının Samhain mərasiminə dayanır. Əslində, Keltlər bu gecəni ilin sonunu, qış mövsümünün başlanmasını qeyd etmək və ölülərin ruhlarını yad etmək üçün keçirirdilər. Sonradan xristian ənənələri ilə birləşərək “All Hallows’ Eve” adını aldı. Müasir dövrdə isə Helloven daha çox maskarad, qorxu estetikasına və əyləncəyə əsaslanan bir hadisə kimi qəbul olunur.

Uşaqların və ya böyüklərin qorxu temalı kostyum partiyaları və ev dekorasiyaları Hellovenin əyləncə yönünü göstərir. Psixoloqlar bildirirlər ki, bu tip qorxu oyunları emosional boşalma və stressin azalması üçün bir vasitə ola bilər. Eyni zamanda, kostyum və dekorasiyalar uşaqların və gənclərin yaradıcılıq və fantaziya bacarıqlarını inkişaf etdirir, sosial inteqrasiya imkanı yaradır.

Lakin Hellovenin yalnız əyləncə olmadığı da aydındır. Kiçik uşaqlar üçün qorxu elementləri bəzən həddindən artıq real ola bilər, bu da yuxu problemlərinə və qorxu fobiyalarına səbəb ola bilər. Tez-tez qorxu obrazlarına məruz qalmaq bəzi fərdlərdə qorxu və ölümə qarşı emosional hissin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Bəzi ölkələrdə isə bayram okult elementləri, cadugərlik və ruh çağırma oyunları ilə də əlaqələndirilir ki, bu da həssas şəxslərdə narahatlıq yarada bilər.

Hellovenin mənfi təsirləri

Qorxu və travma riski:
Kiçik uşaqlar üçün qorxu temalı oyunlar həddən artıq real və həyəcanverici ola bilər. Bu, onların yuxu problemlərinə, qorxu fobiyalarına və emosional həssaslığın artmasına səbəb ola bilər.

Desensitizasiya (hissizləşmə) riski:
Tez-tez qorxu obrazlarına məruz qalmaq bəzi fərdlərdə qorxu və ölümə qarşı emosional hissin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Bu, uzunmüddətli perspektivdə empati və sosial duyğulara təsir göstərə bilər.

Mədəni assimilyasiya riski:
Xarici bayramların sürətlə yayılması yerli ənənə və dəyərlərin arxa plana keçməsinə gətirib çıxara bilər. Bu, milli-mədəni identitetin zəifləməsi ilə nəticələnir.

Maraqlıdır, görəsən, bu bayram digər ölkələrdə necə qeyd olunur?

Hellovenin təsiri ölkədən ölkəyə fərqlənir. ABŞ və Kanada kimi ölkələrdə bayram həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün geniş şəkildə qeyd olunur. Burada kommersiya təsiri güclüdür; şirniyyat, kostyum və dekorasiya bazarı milyardlarla dollar dəyərindədir. Buna baxmayaraq, ABŞ-da uşaqlar üçün sosial inteqrasiya və yaradıcı fəaliyyət güclüdür.

Avropada vəziyyət bir qədər fərqlidir. İngiltərə və İrlandiyada Helloven hələ də tarixi və mədəni kontekstlə əlaqələndirilir. Burada Jack-o’-lantern lampaları, qorxu hekayələri və folklor elementləri uşaqların mədəni biliklərini artırır və desensitizasiya riski daha azdır. Almaniyada isə Helloven əsasən ABŞ nümunəsinə uyğun kommersiya və əyləncə yönümlü qeyd olunur, buna görə də mədəni təsir daha zəifdir.

Asiyada, xüsusilə Yaponiyada Helloven sadəcə vizual və sosial əyləncə kimi qəbul olunur. Kostyum və şou elementləri ön plandadır, uşaqlar arasında trick or treat fəaliyyəti çox yayılmayıb. Bu səbəbdən psixoloji risk minimaldır. Avstraliyada isə bayram ABŞ nümunəsinə uyğun qeyd olunur, amma yerli mədəniyyət zəif təsir göstərir.

Beləliklə, Helloven nə tam zərərli, nə də yalnız faydalıdır. Onun təsiri fərdin yaşına, mədəni kontekstə və bayramın necə qeyd olunmasına bağlıdır. Uşaqlar üçün qorxu elementləri diqqətlə seçilməli, gənclər və böyüklər üçün isə bayram sosial və yaradıcı fəaliyyət kimi təqdim olunmalıdır.

Ən doğru yanaşma — Helloveni mədəni sərhədlər daxilində, tənqidi düşüncə ilə qəbul etmək və onu yalnız yaradıcılıq, əyləncə və sosial inteqrasiya vasitəsi kimi yaşamaqdır. Dünyanın müxtəlif ölkələrində Hellovenin fərqli üzləri olsa da, əsas məqsəd birləşdirici və əyləncəli bir təcrübə yaratmaqdır, qorxu və riskləri isə balanslı şəkildə idarə etmək mümkündür.