Hər yeri bürüyə bilərlər: 3 ağcaqanad ölkədə təşviş yaratdı

Soyuq iqlimə malik İslandiyada bu ilin yay aylarında rekord istilər qeydə alınmışdı. Bu xəbərlərin ardınca ölkə tarixində ilk dəfə ağcaqanad görünüb. Bəs bu nə deməkdir?

“Türkiyənin dağlarında, yaylalarında belə ağcaqanad problemi var. Şərait yaranarsa, yayıla bilərlər” - deyən Akdeniz Universitetinin Biologiya Bölməsinin Ekologiya kafedrasının müəllimi, professor Hüseyn Çətin, Asiya kaplanı ağcaqanadının yaratdığı təhlükəyə də diqqət çəkib.

Sherg.az xəbər verir ki, İslandiyada ağcaqanad aşkarlanmazdan əvvəl bu ölkə Antarktida ilə birlikdə ağcaqanadın görünmədiyi iki yerdən biri idi. Lakin bu vəziyyət bir neçə gün əvvəl dəyişdi. İslandiya Təbiət Elmləri İnstitutunun entomoloqunun (həşərat üzrə mütəxəssis) açıqlamasına görə, ölkədə 2 dişi və 1 erkək ağcaqanad tapılıb. Ağcaqanadların paytaxt Reykyavikdəki liman yaxınlığında aşkarlanması səbəbilə mütəxəssislər onların ölkəyə xaricdən gətirildiyini ehtimal edir.

Hazırda bu ağcaqanadların İslandiyada nə qədər yaşaya biləcəyi maraq doğurur. Qlobal istiləşmə ilə bağlı artan temperaturun ölkədəki həşərat populyasiyasını da artırdığı bildirilir.

Bəs İslandiyada ortaya çıxan ağcaqanadlar bizə hansı siqnalları verir? Professor Hüseyn Çətin məsələni Milliyet.com.tr-yə belə izah edib:

“İslandiya soyuqdur, amma...”

Professor Çətin qeyd edib ki, ağcaqanadların müəyyən temperaturdan aşağıda inkişafı dayanır:

“Dünyada 3 min 500-dən çox ağcaqanad növü mövcuddur. Onların əksəriyyəti tropik və isti iqlimlərdə yaşayır. Çoxu üçün suyun temperaturu 8–10 dərəcədən aşağı düşəndə inkişaf dayanır. İslandiya ada ölkəsidir və ilin bir neçə ayı istisna olmaqla iqlimi çox soyuqdur. Buna görə də yalnız soyuğa dözümlü növlər bu ərazilərdə yaşaya və qısa müddətdə bir-iki nəsil verə bilər”.

“Dağlarda, yaylalarda da ağcaqanad problemi var”

Professor Çətin bildirib ki, beynəlxalq daşımacılığın inkişafı nəticəsində təyyarə və gəmilər vasitəsilə heyvan və həşəratlar da asanlıqla başqa bölgələrə daşına bilir:

“Bu nəqliyyat vasitələri böcəklərin qısa zamanda başqa yerlərə yayılmasına şərait yaradır. İqlim dəyişikliyi səbəbilə bəzi soyuq bölgələrdə müvəqqəti isti dövrlər yaranır, bu da ağcaqanadların yaşaması üçün əlverişli şərait yaradır. Nəticədə əvvəllər görülmədikləri soyuq yerlərdə belə çoxala bilirlər. Artıq dağlıq və yüksək ərazilərdə də ağcaqanad problemi müşahidə olunur”.

İslandiyada hər hansı ağcaqanad növünün açıq havada yaşaması çətin olsa da, insanların iqlimləndirdiyi qapalı məkanlarda yaşamaq və qanla qidalanaraq çoxalmaq ehtimalı var.

Professor Çətin bildirib ki, İslandiyada aşkar edilən növ Culiseta annulata adlanır və əsasən quşlar üzərində qidalanan, soyuq iqlimi sevən ağcaqanaddır. Bu növün insanlara birbaşa təhlükə yaratdığına dair ciddi sübut yoxdur, lakin “quş malyariyası” adlı xəstəliyi quşlar arasında daşıya bildiyi müəyyən edilib.

“İqlim dəyişikliyi və daşımacılıq sektorunun qlobal səviyyədə sürətli əlaqə yaratması bu kimi hadisələrin dünyanın müxtəlif yerlərində baş verməsinə səbəb olur. Xüsusilə “Hava limanı Malyariyası” (Airport Malaria) buna misal ola bilər. Yəni siz heç vaxt getmədiyiniz bir ölkədəki ağcaqanad təyyarə ilə səfər edib, hava limanında sizi sancarsa, bu, malyariya yoluxmasına səbəb ola bilər” - professor Hüseyn Çətin deyir.

“Asiya kaplanı”nı yada saldı

İqlim dəyişikliyi nəticəsində dünyanın müxtəlif bölgələrində yeni ağcaqanad növlərinin görünməsi İslandiya üçün ilk olsa da, dünyada bunun nümunələri artıq var. Məsələn, bir neçə il əvvəl Türkiyədə digər növlərə nisbətən daha dözümlü olan Asiya kaplanı ağcaqanadı İstanbulda yerli növlər arasına daxil olmuşdu.

Uzaq Şərq mənşəli bu növ əvvəlcə İspaniya, Fransa, İtaliya və Yunanıstanda müşahidə edilmişdi. Son illərdə iqlim dəyişiklikləri və rütubət balansının pozulması nəticəsində bu ağcaqanad Marmara, Trakya və Gürcüstan sahillərindən Giresunadək uzanan ərazilərdə yayılıb. İstanbulun sulaq yerlərində çoxalan bu növün təhlükəli olduğu və ciddi tədbirlər görülməsinin vacibliyi vurğulanmışdı.

Təmiz suyu sevir: Necə mübarizə aparmalı?

Professor Çətin bildirib ki, bələdiyyələrin apardığı dərmanlama işləri təkbaşına kifayət etmir. Asiya kaplanı ağcaqanadı çirkli suları sevmir, buna görə də onunla mübarizədə vətəndaşların maarifləndirilməsi vacibdir:

“Asiya kaplanı ağcaqanadı evlərdəki saxsıların dibində, yağış suyu yığılan yerlərdə, avtomobil təkərlərinin içində, kondisionerlərdən axan suda, hətta qəbiristanlıqlardakı su qablarında belə inkişaf edə bilir. Buna görə də ev və həyət ətrafında suyun toplanmasına imkan verməmək, sahibsiz heyvanlara verilən suları mütəmadi dəyişmək vacibdir. Bu qablar ən azı həftədə iki dəfə tamamilə boşaldılıb yenilənməlidir.

Bələdiyyələr, icma rəhbərləri, QHT-lər, tələbələr, din xadimləri və hərbçiləri də cəlb edən maarifləndirmə proqramları hazırlanmalıdır. Əks halda, çoxalma sahəsini sürətlə genişləndirən bu ağcaqanad növü ilə mübarizə sonradan daha çətin və gec olacaq”.