Hərbi xidmətdən möhlətə qadağa gəlir? KONKRET

Doktoranturada təhsil alanların hərbi xidmətə görə möhlət hüququ ilə bağlı səsləndirilən fikirlər ictimai müzakirələrə səbəb olub. Belə ki, Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi Mürsəl İbrahimov bu sahədə sui-istifadə hallarının olduğunu bildirib.

Sitat: “Həqiqətən də, xaricdə magistraturada, doktoranturada oxuyan, əziyyət çəkən, imtahanlar verənlər var ki, təhsil möhləti alır. Digəri isə arayış əsasında sadəcə vaxt və vəsait itirir. Bu ədalətlidirmi?! Təbii ki, yox…”

Bu sahədə hazırkı qaydalar kifayət qədər ədalətlidirmi, yoxsa dəyişdirilməlidir? Təhsil almaq məqsədilə doktoranturaya qəbul olunanlarla sadəcə möhlət əldə etmək istəyənləri bir-birindən ayırmaq üçün hansı mexanizmlər tətbiq oluna bilər?

KONKRET.az xəbər verir ki, globalinfo.az-a danışan əməkdar müəllim, keçmiş deputat Sona Əliyeva deyib ki, əgər bir gənc həqiqətən doktoranturada oxuyursa, araşdırma aparırsa, elmi rəhbərlə işləyirsə, imtahan verir və real elmi fəaliyyət göstərirsə, onun təhsilinə mane olmaq doğru yanaşma deyil:

“Çünki doktorantura elmi hazırlıq mərhələsidir. Dövlət savadlı kadrın qarşısını kəsməməlidir. Amma başqa bir reallıq da var. Bəzi şəxslər xaricdə təhsil adı ilə sadəcə arayış əldə edir. Nə həmin ölkədə olur, nə dərsdə iştirak edir, nə də oxuduğu dili bilir. Sonra da həmin sənədi hərbi xidmətdən möhlət almaq üçün təqdim edir. Bu isə qanundakı boşluqdan istifadə etməkdir. Həqiqətən təhsil alan şəxslə sadəcə kağız üzərində tələbə görünən adam eyni tutulmamalıdır. Çünki bu, həm təhsilə, həm də hərbi xidmətə gedən gənclərə qarşı ədalətsizlik yaradır. Xaricdə oxuyan bütün tələbələrə də kor-koranə şübhə ilə baxmaq olmaz. Ciddi universitetlərdə oxuyan, laboratoriyada çalışan, araşdırma aparan, məqalə yazan gənclərimiz var. Onların əməyini görməzdən gəlmək doğru deyil”.

Sona Əliyeva qeyd edib ki, dünya təcrübəsində də doktorantura real elmi fəaliyyət kimi qəbul olunur:

“Avropada doktorant çox vaxt sadəcə tələbə yox, gənc tədqiqatçı kimi qiymətləndirilir. Onun tədqiqat planı, elmi rəhbəri və hesabat öhdəliyi olur. Türkiyədə də təhsilə görə hərbi xidmətin təxirə salınması mümkündür, amma əsas şərt təhsilin real davam etməsidir. Düşünürəm ki, burada məsələ təhsil möhlətini ləğv etmək deyil. Əsas məsələ onun sui-istifadə alətinə çevrilməsinə imkan verməməkdir. Təhsil möhləti saxlanılmalı, nəzarət mexanizmi gücləndirilməlidir. Universitetin akkreditasiyası, təhsilin forması, tələbənin real iştirakı, sənədlərin hüquqi təsdiqi və təhsil prosesinin davam edib-etməməsi dəqiq yoxlanmalıdır”.

Təhsil eksperti Elçin Əfəndi isə bildirib ki, hər il aprel-oktyabr aylarında xaricdə təhsil mövsümünün aktivləşməsi ilə bazarda çoxsaylı yeni təhsil şirkətləri və vasitəçilər fəaliyyətə başlayır:

“Təəssüf ki, onların arasında vətəndaşları aldadan, dələduzluqla məşğul olan şəxslər də olur. Aidiyyəti dövlət qurumları bu barədə dəfələrlə xəbərdarlıq ediblər. Xaricdə təhsil almaq istəyən şəxslər etibarsız vasitəçilərə müraciət etdikdə maddi zərərdən əlavə, daha ciddi problemlərlə də üzləşə bilərlər. Bəzi hallarda vətəndaşlara saxta qəbul sənədləri təqdim olunur, xaricə getdikdən sonra isə məlum olur ki, onlar heç bir ali təhsil müəssisəsinə qəbul edilməyiblər. Bu isə həmin şəxslərin qanunsuz əmək fəaliyyətinə cəlb olunmasına, ölkəyə qayıtmaqda çətinlik çəkməsinə, hətta insan alveri və ya orqan alveri kimi ağır cinayətlərin qurbanına çevrilməsinə səbəb ola bilər. Belə halların yaranmasının əsas səbəblərindən biri bəzi abituriyentlərin ölkə universitetlərinə qəbul ola bilmədikdən sonra qeyri-rəsmi yollarla xaricdə təhsil almağa üstünlük vermələridir. Dələduzlar da məhz bu vəziyyətdən istifadə edərək insanların etibarını qazanır və onları aldadırlar”.

Ekspert vurğulayıb ki, qeyri-qanuni və ya rəsmi tanınmayan qəbul əsasında xaricdə təhsil alan şəxslərə hərbi xidmətə çağırışdan möhlət verilmir:

“Bu hüquq yalnız qanunvericiliyə uyğun şəkildə xarici ali təhsil müəssisələrinə qəbul olan yaxud dövlət proqramları çərçivəsində təhsil alan şəxslərə şamil edilir. Bu səbəbdən xaricdə təhsil almaq istəyənlər əvvəlcə seçdikləri universitetin və ixtisasın Azərbaycanda tanınıb-tanınmadığını, diplomun tanınması qaydalarını və aidiyyəti dövlət qurumlarının müəyyən etdiyi tələbləri diqqətlə araşdırmalıdırlar. Əks halda, gələcəkdə həm diplomun tanınması, həm də hərbi xidmətlə bağlı hüquqi problemlər yarana bilər. Eyni qaydalar doktorantura təhsilinə də aiddir.

Dövlət proqramları çərçivəsində və ya qanuni qaydada nüfuzlu xarici universitetlərə qəbul olunan şəxslər təhsillərini qanunvericiliyə uyğun davam etdirirlər. Lakin bəzi şəxslər yalnız hərbi xidmətdən möhlət almaq məqsədilə formal və ya qeyri-qanuni qəbul yollarından istifadə edirlər. Sonradan aparılan araşdırmalar zamanı onların ya həmin universitetdə ümumiyyətlə təhsil almadığı, ya da göstərilən proqramın real olmadığı müəyyən edilir. Məhz bu kimi halları nəzərə alaraq Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti vətəndaşları diqqətli olmağa, yalnız qanuni və rəsmi təhsil proqramlarına üstünlük verməyə çağırır”.