Həsrətdən qayıdışa, qayıdışdan gələcəyə

YAP Şərur rayon təşkilatının  fəal üzvü Əlisoy Əli

Laçın... Bu ad Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız bir şəhərin adı kimi deyil, doğma yurd, dağ, təbiət, xatirə və illərlə davam edən həsrət anlayışlarının ifadəsi kimi yaşayır. Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun mühüm yaşayış məntəqələrindən biri olan Laçın özünəməxsus təbiəti, strateji mövqeyi və zəngin tarixi-mədəni irsi ilə Azərbaycanın xüsusi əhəmiyyət daşıyan bölgələrindəndir.Laçının coğrafi mövqeyi onun tarix boyu əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri olub. Dağlıq ərazidə yerləşməsi, mühüm yolların üzərində qərar tutması və Qarabağla Ermənistan arasında təbii keçid imkanlarına malik olması Laçını həm strateji, həm də geosiyasi baxımdan mühüm məkana çevirib. Lakin Laçının əsl dəyəri yalnız onun coğrafi mövqeyi ilə ölçülmür. Bu torpağın əsas sərvəti burada əsrlər boyu formalaşmış həyat, insanlar və onların doğma yurda bağlılığıdır.1992-ci ildə Laçının işğal olunması minlərlə insanın doğma torpağından didərgin düşməsi ilə nəticələndi. Laçınlılar illər boyu öz evlərindən, küçələrindən, məktəblərindən, doğma kəndlərindən uzaqda yaşadılar. Ancaq fiziki ayrılıq onların Laçınla mənəvi bağını heç vaxt qıra bilmədi. Doğma yurdun adı ailələrdə, xatirələrdə, söhbətlərdə yaşadı və qayıdış ümidi nəsildən-nəslə ötürüldü.2020-ci ilin Vətən müharibəsində Azərbaycanın qazandığı tarixi Zəfər bu həsrətin sona çatması istiqamətində mühüm mərhələ oldu. 2020-ci il dekabrın 1-də Laçın rayonu Azərbaycanın nəzarətinə qaytarıldı. Bununla da Laçının yeni tarixinin başlanğıcı qoyuldu.Lakin Laçının taleyində növbəti mühüm mərhələ 2022-ci il avqustun 26-da yaşandı. Həmin gün Azərbaycan Ordusu Laçın şəhərinə daxil oldu. Eyni zamanda Zabux və Sus kəndləri də Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. Beləliklə, Laçın şəhərinin azadlığı ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində mühüm hadisələrdən birinə çevrildi.Bu hadisədən sonra Laçında yalnız təhlükəsizlik məsələlərinin həlli deyil, şəhərin yenidən qurulması və insanların doğma yurda qayıdışı üçün genişmiqyaslı işlərə başlanıldı. Dağıdılmış və uzun illər baxımsız qalmış ərazilərdə yeni şəhərsalma konsepsiyası əsasında yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər, yollar və digər infrastruktur yaradılmağa başladı.Laçın üçün ən kövrək və yaddaqalan günlərdən biri isə 2023-cü il mayın 27-si oldu. Həmin tarixdən etibarən Laçın şəhərinə keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışına başlanıldı. İllərlə doğma yurd həsrəti ilə yaşayan insanların öz evlərinə dönməsi Böyük Qayıdışın ən mənalı səhifələrindən birinə çevrildi.Bu qayıdışın mənası yalnız yeni mənzillərə köçməklə məhdudlaşmırdı. İnsanlar illər sonra öz küçələrinə, öz torpaqlarına, uşaqlıq xatirələrinin yaşadığı məkana qayıdırdılar. Bir vaxtlar fotoşəkillərdə və xatirələrdə qalan Laçın yenidən insanların gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilirdi.Laçının bərpası da məhz bu qayıdışın mahiyyətinə uyğun şəkildə aparılır. Burada məqsəd yalnız binalar tikmək deyil, şəhərin həyatını bütövlükdə yenidən qurmaqdır. Yaşayış evləri ilə yanaşı, məktəblər, sosial və inzibati obyektlər, yollar və digər infrastrukturun yaradılması Laçının gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar formalaşdırır.Laçının təbii gözəllikləri də onun gələcəyində mühüm rol oynayır. Dağları, meşələri, çayları, bulaqları və zəngin landşaftı bu ərazinin turizm imkanlarını genişləndirir. Laçının təbiəti onun həm iqtisadi, həm də mədəni potensialının mühüm hissəsidir. Burada qurulan yeni həyatın təbiətlə və tarixlə vəhdət təşkil etməsi şəhərin özünəməxsus simasının qorunması baxımından da əhəmiyyətlidir.Laçının tarixində 26 avqustun isə xüsusi yeri var. 2022-ci il avqustun 26-da Laçın şəhərinin Azərbaycanın nəzarətinə keçməsi bu tarixi Azərbaycan xalqının yaddaşında daha da əlamətdar etdi. Məhz buna görə 2023-cü il iyulun 31-də imzalanmış sərəncamla hər il 26 avqust Laçın Şəhəri Günü kimi müəyyənləşdirildi.

Bu gün — 26 avqust 2026-cı il — Laçın Şəhəri Gününü qeyd edirik.Bu gün Laçına yalnız keçmişin ağrıları ilə baxmaq mümkün deyil. Çünki Laçın artıq yeni həyatın qurulduğu bir məkandır. Burada dünənin həsrəti ilə sabahın ümidi bir araya gəlir. Vaxtilə doğma evindən ayrı düşən insanlar bu gün həmin evlərin qapısını açır, uşaqlar öz doğma şəhərlərində böyüyür, Laçının küçələri yenidən insan səsləri ilə canlanır.Laçının hekayəsi bizə bir həqiqəti də xatırladır: yurd yalnız torpaq deyil. Yurd insanın xatirəsi, ailəsi, uşaqlığı, dili, səsi və özünü aid hiss etdiyi məkandır. Ona görə də laçınlıların qayıdışı bir şəhərin məskunlaşdırılmasından daha böyük məna daşıyır. Bu, insanların öz keçmişləri ilə yenidən görüşməsi və həmin keçmiş üzərində gələcəklərini qurmasıdır.Bu gün Laçının qarşısında yeni bir yol açılıb. Bu yolun bir tərəfində illərlə qorunan xatirələr, digər tərəfində isə yeni qurulan şəhər və yeni nəsillər dayanır. Laçın öz tarixini unutmadan gələcəyə doğru addımlayır26 Avqust — Laçın Şəhəri Günü bu baxımdan yalnız bir tarixi hadisənin xatırlanması deyil. Bu gün həm də doğma yurda qayıdışın, yenidən qurulan həyatın və gələcəyə daşınan ümidlərin günüdür.Laçın illərlə həsrətlə gözlənilən yurd idi. Bu gün isə həmin həsrətin yerində həyat var. Küçələrində addımlayan insanlar, açılan evlərin qapıları, böyüyən uşaqlar və gələcəyə baxan ailələr var.Laçın qayıdıb. Laçın yaşayır. Və bu dəfə onun yolları ayrılığa deyil, gələcəyə aparır.