İbrahim Kalının İraqa qəfil səfərinin PƏRDƏARXASI DETALLARI

Bu yay Türkiyənin xarici siyasəti təkcə Ankarada keçirilən tarixi NATO sammiti ilə deyil, həm də Türkiyə Milli Kəşfiyyat Təşkilatının (MİT) rəhbəri İbrahim Kalının İraqa ikigünlük səfəri ilə yadda qalıb.
Bizim.Media xəbər verir ki, Kalının bir il əvvəl Bağdada etdiyi əvvəlki səfəri PKK terror təşkilatının ləğvini nəzərdə tutan "Terrorsuz Türkiyə" prosesinin mühüm mərhələsi ilə üst-üstə düşmüşdü.
Lakin analitiklər yekdilliklə bildirirlər ki, bu günkü qəfil səfəri yalnız bir dinamika ilə izah etmək olmaz:
ABŞ-İran münaqişəsi, İraqda hökumətin dəyişməsi və İranın dəstəklədiyi proksi qüvvələrin gələcəyi ilə bağlı suallar səfərə diqqəti daha da artırır. Kalının İraq prezidenti Nizar Amedi tərəfindən qəbul edilməsi Bağdadın da bu səfərə son dərəcə böyük önəm verdiyini göstərir.
MİT direktorunun Bağdada səfəri ilə paralel olaraq, Türkiyə-İraq İşgüzar Şurasının təşkil etdiyi tədbirdə türkiyəli sahibkarlar nümayəndə heyəti iraqlı həmkarları ilə görüş keçirib. Energetika naziri Alparslan Bayraqdar isə Ankarada İraqın xarici işlər nazirinin müavini Hüseyn Bəhr əl-Ülum və neft nazirinin müavini Nasir Əziz Cabbarın daxil olduğu nümayəndə heyəti ilə Kərkük-Ceyhan enerji kəmərinin gələcəyini müzakirə edib; müqavilənin müddəti başa çatmaq üzrədir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, bu paralel danışıqlar Ankaranın İraq siyasətində təhlükəsizlik, energetika, ticarət, investisiya və siyasi sabitliyi bir-birini tamamlayan amillər kimi nəzərdən keçirdiyini təsdiqləyir.
"Terrorsuz Türkiyə": Suriyadan sonra sıra İraqdadır?
Türkiyəli siyasi şərhçi Turqay Türker haqqin.az-a açıqlamasında bildirib ki, Ankarada "Terrorsuz Türkiyə" prosesi çərçivəsində hüquqi və siyasi addımlarla bağlı gözləntilərin artmasına baxmayaraq, İraqla bağlı bir sıra məsələlər hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır. Onun fikrincə, xarici işlər naziri Hakan Fidanın Suriya hökumətinin YPG/SDQ-yə qarşı əməliyyatları zamanı səsləndirdiyi "PKK-nın Suriya qanadından sonra İraq qanadı da var" bəyanatı diqqətəlayiqdir.
 

"PKK-nın əsas dislokasiya ərazisi olan İraqda silahların tam təhvil veriləcəyi vəd edilsə də, son aylarda buna dair zəif əlamətlər var. Təşkilatın İraqda varlığı Sincar, Qəndil, Maxmur və Süleymaniyyə ətrafında davam edir. Görünür, Kalının Bağdada səfəri zamanı iraqlı həmkarlarının üzərinə daha çox məsuliyyət götürmələri tələb olunub", – deyə türk ekspert qeyd edib.

Bağdad – Ərbil – Süleymaniyyə xəttində balans axtarışı
Kalının Ərbildə Kürdüstan Demokrat Partiyasının (KDP) lideri Məsud Bərzani ilə görüşünü qiymətləndirən Türker vurğulayır ki, Ankara ilə İraq Kürdüstanı Regional Hökuməti arasında uzun illərə söykənən möhkəm əlaqələr var. Onun fikrincə, Ankara Ərbili İraq siyasətində güc balansı aspektini tamamlayan mühüm həlqə hesab edir. Türker hesab edir ki, Ankara "Terrorsuz Türkiyə" prosesi çərçivəsində dolğun nəticələr əldə etmək üçün Bağdad ilə Ərbil arasında qarşılıqlı tamamlayıcı əməkdaşlıq sistemi formalaşdırmağa çalışır.
Bununla yanaşı, Türker Kalının İraq səfərinin ən diqqətçəkən məqamının onun Süleymaniyyədə Kürdüstan Yurdsevərlər İttifaqının (KYİ) lideri Bafel Talabani ilə görüşü olduğunu bildirib. Əvvəllər Ankara Talabanini PKK-ya dəstək verməkdə ittiham edirdi, xüsusən də son ABŞ-İran müharibəsinə qədər Süleymaniyyə İranın nüfuz dairəsində idi: Türkiyə hətta Süleymaniyyə hava limanındakı bazanı bombalamışdı. Lakin ötən ay Türkiyənin Bağdaddakı səfiri Anıl Bora İnan ilə Bafel Talabani arasında keçirilən görüş Ankaranın Süleymaniyyə ilə münasibətlərini normallaşdırıb.
 

Türker hesab edir ki, KYİ PKK-nın tərksilah prosesində vasitəçi rolunda əhəmiyyətli mövqe tutur. Onun fikrincə, Kalının Süleymaniyyədəki təmasları PKK-nın tərksilahı istiqamətində addımların sürətlənməsinə gətirib çıxara bilər. "Digər tərəfdən, Kalının Məsud Bərzani ilə görüşdən sonra Bafel Talabani ilə təmasları, iki ildir regional Kürdüstan hökumətini formalaşdıra bilməyən KDP və KYİ arasındakı münasibətlərdə vasitəçilik rolu baxımından vacibdir", – deyə politoloq vurğulayıb.

Türkerə görə, Kalının türkmən əhalinin sıx yaşadığı Kərkükə səfəri təkcə simvolik deyil, həm də strateji əhəmiyyət kəsb edir:
"Kərkük Ankara üçün təkcə türkmənlərə görə deyil, həm də İraqın enerji geosiyasətinin, Bağdadın Ərbillə münasibətlərinin və İraq siyasətindəki rəqabətin ən həssas mərkəzlərindən biri olduğu üçün vacibdir. Kərkükün yeni qubernatorunun türkmən olması da Ankaranı regiondakı hadisələri diqqətlə izləməyə məcbur edir".
Ekspertlərin fikrincə, son bir ildə Ankaranın təsiri altında Vaşinqtonun da regiona yanaşması dəyişib. ABŞ-ın İraqa marağı hərbi sahədən iqtisadi və investisiya istiqamətinə yönəlir. ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri Tom Barakın eyni zamanda İraq üzrə xüsusi nümayəndə təyin edilməsi və ABŞ-ın bu yaxınlarda Türkiyə-İraq-Suriya oxunun regional təhlükəsizliyin qarantı olduğunu bəyan etməsi Vaşinqtonun yeni Yaxın Şərq siyasətinin mühüm tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Ekspertlər, həmçinin İraqın yeni Baş naziri Əli əz-Zeydinin ABŞ-a səfərindən sonra Türkiyəyə gələcəyinə dair bəyanatına da diqqət çəkirlər. Bütün bunları nəzərə alaraq, İraqın Türkiyənin xarici siyasətinin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalacağı ehtimal edilir.
Bizim.Media