İctimai nəqliyyat pulsuz olsun, olmasın?

Sentyabr ayına qədəm qoyandan yollarda maşınların artımını müşahidə edirik. Sentyabrın 15-dən, yəni yeni dərs ili başlayanda isə tıxaclar daha da artacaq.

Belə baxanda heç yay aylarında da tıxacsız günümüz olmur. Dərs ili başlayanda isə tıxaclar dözülməz hal alır. Yenə də tıxac ucbatından işə, görüşə gecikmələrlə, yollarda lüzumsuz zaman itkisi ilə üzləşəcəyik. Tıxac dünyanın demək olar ki, hər ölkəsində var. Xüsusən də paytaxt sakinləri pik saatlarında çox əziyyət çəkir. Azərbaycan isə bəlkə də tək-tük ölkələrdəndir ki, burda pik saatını müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Günün istənilən saatı pik saatının “qurbanına” çevrilirsən. Tıxacların aradan qaldırılması ilə bağlı atılan addımlar isə səmərə vermir, çünki kompleks xarakter daşımır. Məsələn, yollar genişləndirilir,effekti qısamüddətli olur. Səhərsalma ekspertləri deyir ki, yeni və geniş yol özünə yeni maşınlar cəlb edir. Yəni nə qədər yolu genişləndirsən bir o qədər çoxlu maşın həmin yola üz tutar. İctimai nəqliyyat üçün ayrıca zolaqlar çəkildi, yolun digər hissəsində tıxac daha da çoxaldı. Əlbəttə bu addım düzgün idi. Heç olmazsa ictimai nəqliyyatın funksionallığı artmağa başladı. Ancaq ictimai nəqliyyat yollarının ayrılması digər maşınların yolunu daha da darlaşdırdı və tıxacı artırdı. Hətta elə küçələr oldu ki, orda maşınların gediş zolağı dəfələrlə azaldıldı. Çünki avtobus zolağı ilə yanaşı hələki populyar olmayan velosiped zolaqları da peyda oldu.

Qarşıda bizi yeni tıxac dövrü gözləyir. Yeni də narazılıqlar, hökumətdən gözləntilər, təkliflər artacaq. Fikrimcə, hökumətin əsas hədəfi yolları genişləndirmək, şəxsi maşınların istifadəsini məhdudlaşdırmaq yox, ictimai nəqliyyatın əhali üçün cəlbediciliyini artırmaq olmalıdır. Müəyyən hallarda şəxsi maşınlara münasibətdə məhdudlaşdırma tətbiq edilə bilər, ancaq əsas vurğu ictimai nəqliyyatın populyaşması üzərinə qoyulmalıdır.

Bunun üçün nə edilə bilər?

1. İctimai nəqliyyatın tezliyini artırmaq. Məsələn, hər gün Sumqayıt-Xırdalan -Bakı -Xırdalan-Sumqayıt marşrutu üzrə qatar işləyir. Bu marşrut üzrə qatarlar gün ərzində cəmisi 10-12 reys (səhər və axşam saatlarında) edir. Halbuki həmin reysi gün ərzində hər 20-30 dəqiqədən bir təşkil edilsə sərnişinlərin də sayı artar. Bu reys 10.30-16.00 arası və 21.00-dan sonra işləmir. Halbuki mütəmadi reyslər Sumqayıt-Bakı yolunda tıxacı əhəmiyyətli dərəcədə azaldar.

2. Metro xəttinin uzadılması. Metro xəttini Xırdalan kimi uzadılması Bakı-Sumqayıt yolunda tıxacları əhəmiyyətli dərəcədə azaldar. Burda da yeni bir yoxdur, bu barədə çox yazılıb. Bildiyim qədər Xocahəsəndən Xırdalan metro xətti çəkmək üçün ciddi maneə yoxdur. Metro xəttinin çəkilişinin həm də ekoloji faydası var.

3. İctimai nəqliyyatın pulsuz olması. Yəqin ki ictimai nəqliyyatda qiymətlərin bahalaşacağı ilə bağlı xəbərlərin dolaşdığı bir vaxtda belə təklif utopik səslənə bilər. Ancaq niyə də yox? Lüksemburq, Malta, Serbiya və hətta vaxtilə Azərbaycanla eyni siyasi-iqtisadi məkanı bölüşmüş Estoniyada ictimai nəqliyyat pulsuzdur. Fransa, Böyük Britaniya, Polşa, İsveç, İslandiya kimi ölkələrin bəzi şəhərlərində sərnişinlər pulsuz nəqliyyatdan istifadə etmək imkanına malikdirlər. Getdikcə ictimai nəqliyyatı əhaliyə pulsuz xidmət göstərən ölkələrin sayı artır. Azərbaycanda Bakıda bunu tətbiq etmək olar. İlk olaraq metrodan başlamaq olar.

Bütün bunlarla yanaşı şəxsi maşınlara münasibətdə məhdudiyyətlərin tətbiqinə başlamaq olar.

Samir Əliyev

Gununsesi.info