İki qardaş xalq, bir tarix, ortaq gələcək ŞƏRH

Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı münasibətlər əsrlər boyu formalaşmış köklü dostluq, dil, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər üzərində bərqərar olub. Son illərdə iki ölkə rəhbərinin qətiyyətli siyasi iradəsi sayəsində bu əlaqələr keyfiyyətcə yeni mərhələyə - strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmişdir. İqtisadiyyatdan yaşıl enerjiyə,mərkəzi Asiya ilə inteqrasiyadan Türk dünyasının birliyinə qədər geniş spektri əhatə edən bu tərəfdaşlıq Avrasiya məkanında yeni güc formalaşdırır.

Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətləri son illərdə məhz bu möhkəm təməl üzərində yeni mərhələyə yüksəlib. Siyasi dialoqun intensivləşməsi, qarşılıqlı səfərlərin artması, iqtisadi və humanitar layihələrin genişlənməsi iki ölkə arasında münasibətlərin artıq strateji müttəfiqlik xarakteri daşıdığını göstərir.

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin müxtəlif istiqamətləri barədə səsləndirdiyi fikirlər bu əlaqələrin miqyasını və perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoyur.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında siyasi münasibətlər yüksək səviyyədədir. Dövlət başçılarının müntəzəm görüşləri və qarşılıqlı səfərləri ikitərəfli əlaqələrin inkişafına mühüm təkan verir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana, Prezident Şavkat Mirziyoyevin isə Azərbaycana dövlət səfərləri zamanı əldə olunan razılaşmalar münasibətlərin gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm addımlar olub.

“Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” iki ölkənin münasibətlərinin siyasi və hüquqi əsaslarını daha da gücləndirib. Bu sənədlər göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan qarşılıqlı münasibətlərini sadəcə bu günün deyil, gələcək onilliklərin perspektivindən qururlar.

2023-cü ildə yaradılan Ali Dövlətlərarası Şura da bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şura iki ölkənin uzunmüddətli əməkdaşlıq prioritetlərini müəyyənləşdirməyə, yeni təşəbbüslər irəli sürməyə və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığı əlaqələndirməyə imkan verir.

İqtisadi münasibətlərdə əldə olunan nəticələr də Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın nə qədər sürətlə inkişaf etdiyini göstərir. 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatması diqqətəlayiq göstəricidir. 2026-cı ilin ilk beş ayında isə ticarət dövriyyəsi daha 33 faiz artıb.

Lakin bu rəqəmlərin arxasında yalnız iqtisadi statistika dayanmır. Bu göstəricilər iki ölkənin bir-birinin iqtisadi potensialına olan inamının nəticəsidir. 500 milyon ABŞ dolları ümumi kapitalla yaradılmış Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti də bu əməkdaşlığın mühüm nümunəsidir. Şirkət hər iki ölkədə müxtəlif sahələr üzrə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsinə imkan yaradır.

Füzulidə salınan 100 hektarlıq “Dostluq bağı” isə iqtisadi əməkdaşlıqla yanaşı, mənəvi məna da daşıyır. İşğaldan azad olunmuş ərazilərin dirçəldilməsi prosesində Özbəkistanın iştirakı Azərbaycan xalqına göstərilən qardaş dəstəyinin nümunəsidir.

Dünyada enerji təhlükəsizliyi və alternativ enerji mənbələri getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın yaşıl enerji sahəsində birgə təşəbbüsləri də bu baxımdan diqqət çəkir. “Yaşıl Dəhliz Birliyi”nin yaradılması bərpaolunan enerjinin ixracı və onun Xəzər dənizinin dibi ilə nəqli imkanlarının inkişaf etdirilməsi məqsədinə xidmət edir. Bu təşəbbüs Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən yeni enerji əməkdaşlığı imkanlarının formalaşmasına şərait yaradır.

Digər mühüm istiqamət nəqliyyat və logistikadır. Azərbaycan Cənubi Qafqazda, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyada mühüm coğrafi mövqeyə malikdir. Bu amil iki ölkəni Şərqlə Qərbi birləşdirən marşrutlarda təbii tərəfdaşlara çevirir.2025-ci ildə tranzit daşımalarının həcminin 1,4 milyon tona çatması və 2026-cı ilin ilk yarısında artımın davam etməsi bu sahədə potensialın getdikcə genişləndiyini göstərir. Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası isə gələcəkdə region üçün daha geniş iqtisadi və tranzit imkanları yarada bilər.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən qiymətli tərəfi xalqlarımız arasındakı yaxınlıqdır. Mədəniyyət sahəsində keçirilən tədbirlər, incəsənət festivalları, elmi konfranslar və ədəbi layihələr bu yaxınlığın daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. 2023 və 2025-ci illərdə Azərbaycanda Özbəkistan Mədəniyyəti Günlərinin, 2024-cü ildə isə Özbəkistanda Azərbaycan Mədəniyyəti Günlərinin keçirilməsi bunun bariz nümunəsidir. Xivədə keçirilən “Şuşa Günləri” də Azərbaycan mədəniyyətinə göstərilən yüksək ehtiramın ifadəsidir. Mənəvi yaxınlığımızın daha bir nümunəsi Nizami Gəncəvinin adını daşıyan Özbəkistan Milli Pedaqoji Universitetidir. Bu fakt iki xalqın ədəbiyyat və mədəniyyət sahəsindəki bağlarının nə qədər dərin olduğunu göstərir. Bakıda yaradılacaq “Özbəkistan” parkı da qardaşlığımızın simvollarından birinə çevriləcək. Belə məkanlar sadəcə şəhər infrastrukturu deyil, xalqlar arasında dostluğun canlı yaddaşıdır.

Dövlətlərarası münasibətlərin davamlı olması üçün ən mühüm amillərdən biri gənc nəslin bu əlaqələrdə iştirakıdır. Təhsil sahəsində Azərbaycan və Özbəkistan arasında formalaşan əməkdaşlıq da məhz gələcəyə hesablanıb. 2025–2026-cı tədris ilində Özbəkistanın 67 vətəndaşının Azərbaycanda, Azərbaycanın isə 176 vətəndaşının Özbəkistanda təhsil alması iki ölkənin gəncləri arasında əlaqələrin inkişaf etdiyini göstərir. Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına orta məktəbin fəaliyyət göstərməsi isə bu münasibətlərin daha bir xüsusi nümunəsidir. Bu məktəb Azərbaycan və Özbəkistan arasında qardaşlığın gələcək nəsillərə ötürülməsinin rəmzi kimi qiymətləndirilə bilər.Azərbaycan və Özbəkistanın yaxınlaşması yalnız iki ölkənin münasibətləri baxımından deyil, Türk dünyasının gələcəyi baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində əlaqələrin genişlənməsinə imkan verir. Hər iki ölkənin ortaq türk irsinin qorunmasına və gələcək nəsillərə çatdırılmasına verdiyi önəm bu prosesin mənəvi əsasını təşkil edir.

Özbəkistanın Türk Mədəniyyəti və İrsi Fonduna tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi də Türk dünyasının ortaq irsinin qorunması baxımından əhəmiyyətli hadisədir. Bu cür addımlar ortaq mədəni yaddaşımızın daha sistemli şəkildə qorunmasına və təbliğinə şərait yaradır. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinə nəzər saldıqda bir həqiqət aydın görünür: bu əlaqələr təsadüfi siyasi yaxınlaşmanın nəticəsi deyil. Burada əsrlərin sınağından keçmiş ortaq tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər var.

Bu gün həmin mənəvi yaxınlıq dövlətlərarası müttəfiqliyə çevrilib. Siyasi dialoq iqtisadi əməkdaşlıqla, iqtisadi əlaqələr mədəni-humanitar münasibətlərlə, bütün bunlar isə xalqlar arasında səmimi dostluqla tamamlanır.Azərbaycan və Özbəkistanın bugünkü münasibətlərinin ən böyük üstünlüyü məhz budur: iki ölkə yalnız birlikdə bu günü qurmaqla kifayətlənmir, həm də gələcəyi birlikdə düşünür. Qardaşlıq üzərində qurulan münasibətlər möhkəm olur. Etimadla qorunan münasibətlər isə zaman keçdikcə daha da güclənir. Azərbaycan və Özbəkistanın əməkdaşlığı bunun ən parlaq nümunələrindən biridir. Bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri yalnız iki dövlətin uğurlu tərəfdaşlıq modeli deyil. Bu münasibətlər həm də ortaq tarixə malik xalqların bir-birinə dayaq olaraq daha güclü gələcəyə doğru addımlaya biləcəyinin nümunəsidir.

Sürəyya Qasımova

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədrinin müavini,

Naxçıvan şəhər 7 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının əməkdaşı