İKİ YOL AYRICINDA

Nurəddin İSMAYIL

Ermənistanın sülh sazişi ilə bağlı beynəlxalq səviyyədə apardığı manipulyasiyalar bu ölkə rəsmilərinin sülhə hazır omaları barədə səsləndirdikləri bəyanatların, etdiyi çağırışların reallıqdan nə qədər uzaq olduğunu ortayaq qoyur.

Ağır, sarsıdıcı məğlubiyyətə düçar olan, təslimçilik aktına imza atan bir ölkə öz havadarlarının təhriki ilə yenidən militarist siyasətə üstünlük verirsə, demək ki, onun sülh sazişi haqqında səsləndirdiyi ən ciddi bəyanat belə, qeyri-ciddi səslənəcək.

Əlbəttə, hər iki ölkə rəhbərinin sülh sazişinə doğru atdığı addımlar, prosesin irəli getməsi üçün göstərilən səylər, daha çox vasitəsiz danışıqlara üstünlük verilməsi faktı, delimitasiya işlərində, az da olsa, uğurların əldə edilməsi təqdirəlayiqdir. Lakin bunlar yekun sülh sazişinin bağlanması üçün yetərli deyil və Ermənistan hakimiyyəti vaxt uzatmaqdansa, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmə haqqında düşünməlidir.

Hazırkı reallıqlar isə bizə başqa nəsnələrdən xəbər verir. Bir gözü təzə “aşnası” Avropada, bir gözü zorən təbib boşanmaq istədiyi Rusiyada qalan Paşinyan hakimiyyəti siyasi qərarsızlıq içində çabalayaraq, bütün ümidlərini, ona nə vaxtsa uduş gətirə biləcək əlahəzrət zamana bağlayıb. Zaman isə, bir vaxtlar beynəlxalq situasiyanın onların xeyrinə işlədiyi 30 il bundan əvvəlki zaman deyil və siyasətdə zamandan düzgün yararlanma, hər şeyi zamanın ixtiyarına buraxmaq anlamına gəlmir.

Erməni başbilənləri əsrlər boyu olduğu kimi, yenə də öz ikiüzlü, hiyləgər siyasətini davam etdirir. Avropa siyasi turnesinə çıxan erməni rəsmiləri özlərini sülh göyərçini kimi təqdim edir, sülh sazişinin bağlanmasına hazır olduqlarını bildirir və sazişin alınmamasını Azərbaycanın yeni şərtlər irəli sürməsi faktı ilə əlaqələndirmək istəyirlər. Onlar öz dilləri ilə deyə bilmədiklərini Avropada qərarlaşan və böyük iqtisadi rıçaqlara yiyələnmiş erməni lobbisinin dili ilə deyirlər.

Erməni lobbisi tərəfindən maliyyələşən, para əldə edən bir sıra Avropa rəsmiləri utanmadan yenə də köhnə bayatılar oxuyaraq Qarabağ ermənilərinin etnik təmizləməyə məruz qalmasından, humanitar fəlakət yaşamasından, barələrində qanlı əməllərinə görə cinayət işi açılmış erməni hərbçilərinə qarşı məhkəmələrdə haqsızlıq edilməsindən vəz verirlər. Dövlət başçısı İ.Əliyev istər Bakıda keçirilən beynəlxalq forumlarda, istərsə də təmsil olunduğu beynəlxalq sammitlərdə sülh sazişi ilə bağlı ölkəmizin tələblərini ortaya qoyub və sülh üçün tələb olunan şərtlərə heç bir əlavə olunmadığını və bu şərtlərin dəyişməz olduğunu diqqətə çatdırıb. Azərbaycan, özü və ətrafı üçün baş bəlası, qan çanağı olan bu ölkə üçün edilən biləcək nə güzəşt varsa, edib. İndi top qarşı tərəfin qapısındadır. Sülh sazişinin təmin edilməsi üçün bütün şərtlər ortadadır və bu şərtlər beynəlxalq hüquq normalarını özündə ehtiva edən şərtlərdir.

İki əsas şərt üzrə - Ermənistanın konstitusiyasındakı ərazi iddalarının geri götürülməsi və amorf bir quruma çevrilən ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğv edilməsi üçün real addım atılması Paşinyan hakimiyyətinin göstərəcəyi qətiyyətdən asılıdır. Təbii ki, Paşinyan özlüyündə Azərbaycan tərəfdən irəli sürülən şərtləri qəbul edib sülh sazişini bağlamaqla öz hakimiyyətini möhkəmlətmək, ona diş qıcayan rəqiblərindən, revanşist qüvvələrdən canını qurtarmaq istərdi. Lakin ortada onu hakimiyyətə gətirən yeni Avropa ağaları və bu ağalığa düşmən kəsilən köhnə Rusiya ağası var.

Paşinyan indi iki mizdə oturmağın səksəkəsini yaşayır. Avropa İttifaqına üzvülüklə bağlı prosedurların qanunverici orqanlarında müzakirədən keçməsi Rusiyanı cin atına mindirib və onsuz da xoş qəbul edilmədiyi bu ölkə üçün arzuolunmaz personaya çevrilib. Bütün iqtisadi strukturları Rusiyadan asılı olan Ermənistan, ya bu iqtisadi asılılığı qəbul edib əvvəlki forpost rolunu oynamalı, ya da ona iqtisadi bolluq, siyasi müstəqillik vəd edən Avropa seçimini etməlidir.

Rusiyaya, onun patronajlıq etdiyi iqtisadi, təhlükəsizlik sisteminə qayıtmağa üz yox, Avropa evinə inteqrasiya üçün etibar edilib axıra qədər gediləsi iz yox. Yeganə düzgün yol, Cənubi Qafqazda sülhün, təhlükəsizliyin təmin edilməsinə, Ermənistanın özünün də iqtisadi fayda götürə biləcəyi beynəlxalq ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə xidmət edən Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsinə, iki ölkə arasında uzunmüddətli qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın açılmasına zəmin olan etibarlı sülh sazişinin imzalanmasıdır.