İldə neçə dəfə sidik analizi verməliyik Nələrə diqqət yetirməliyik?

Sidik analizi sadə müayinə hesab olunsa da, sidik yollarının infeksiyası, böyrəklərin fəaliyyəti və bəzi metabolik problemlər barədə vacib məlumatlar verə bilər. Bəs sağlam insan bu analizi ildə neçə dəfə verməlidir? Analizdə hansı göstəricilərin dəyişməsi narahatlıq doğurmalıdır?

Sidik analizi həkimlərin tez-tez təyin etdiyi laborator müayinələrdən biridir. Lakin bu analizi tez-tez vermək həmişə daha sağlam olmaq demək deyil.

Əsas məsələ analizin düzgün göstərişlə aparılması və nəticələrin digər əlamətlərlə birlikdə qiymətləndirilməsidir.

Medicina.az xəbər verir ki, sağlam, heç bir şikayəti olmayan hər bir insanın ildə mütləq bir və ya iki dəfə ümumi sidik analizi verməsini tələb edən universal tibbi qayda yoxdur.

Əgər insanda sidik yolları ilə bağlı şikayətlər yoxdursa, böyrək xəstəliyi riski aşağıdırsa və həkim xüsusi göstəriş verməyibsə, təqvim üzrə müntəzəm sidik analizi vermək hər kəs üçün vacib sayılmır.

Bununla belə, müəyyən hallarda analiz müayinənin mühüm hissəsidir:

- Sidiyə gedərkən yanma, ağrı, tez-tez sidiyə getmə və ya sidikdə qan olduqda;

- Böyrək və sidik yolları xəstəliklərindən şübhələnildikdə;

- Diabet, yüksək təzyiq və ya məlum böyrək xəstəliyi olan şəxslərdə, həkimin müəyyən etdiyi nəzarət planına uyğun olaraq;

- Hamiləlik zamanı prenatal nəzarət çərçivəsində;

- Əvvəlki analizlərdə zülal, qan və ya digər əhəmiyyətli dəyişikliklər aşkarlandıqda.

Vacib məqam: diabeti və ya yüksək təzyiqi olan insanlarda böyrək sağlamlığını qiymətləndirmək üçün təkcə ümumi sidik analizi kifayət etməyə bilər. Sidikdə albumin/kreatinin nisbəti və qanda kreatinin əsasında hesablanan eGFR kimi müayinələr də lazım ola bilər.

Sidik analizində hansı göstəricilərə diqqət yetirilməlidir?

1. Zülal (protein)

Normal sidik analizində zülal, adətən, aşkar edilmir və ya çox az miqdarda olur.

Sidikdə zülalın aşkarlanması böyrəklərin süzmə funksiyasının pozulması ilə əlaqəli ola bilər. Bununla yanaşı, susuzlaşma, intensiv fiziki fəaliyyət, qızdırma və digər müvəqqəti hallar da nəticəyə təsir göstərə bilər.

Zülal təkrar analizlərdə də aşkarlanırsa, həkim əlavə müayinə təyin edə bilər. Xüsusilə diabeti və ya yüksək təzyiqi olan şəxslərdə bu göstərici diqqətlə qiymətləndirilməlidir.

2. Leykositlər

Leykositlər orqanizmin müdafiə sistemində iştirak edən ağ qan hüceyrələridir.

Sidikdə leykositlərin artması sidik yollarında iltihab və ya infeksiya ehtimalını göstərə bilər. Lakin bu nəticə təkbaşına infeksiya diaqnozu qoymaq üçün kifayət deyil. Nümunənin düzgün götürülməməsi və digər iltihabi hallar da nəticəyə təsir edə bilər.

Sidiyə gedərkən yanma, tez-tez sidiyə getmə və qarının aşağı hissəsində ağrı kimi əlamətlər varsa, nəticə həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

3. Nitrit

Nitritin sidikdə aşkarlanması müəyyən bakteriyaların yaratdığı sidik yolu infeksiyasını düşündürə bilər.

Lakin nitritin mənfi olması infeksiyanın olmadığına zəmanət vermir. Bəzi bakteriyalar nitrit yaratmır və digər səbəblər də nəticənin mənfi çıxmasına gətirib çıxara bilər.

Şikayətlər olduqda həkim sidik əkilməsi — bakterioloji müayinə də istəyə bilər. Bu müayinə infeksiyaya səbəb olan mikrobu və uyğun antibiotiklərin seçilməsini müəyyənləşdirməyə kömək edir.

4. Eritrositlər və gizli qan

Eritrositlər qırmızı qan hüceyrələridir. Sidikdə onların aşkarlanması hematuriya adlanır.

Bu hal böyrək daşları, sidik yollarının iltihabı, bəzi böyrək xəstəlikləri və digər səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Bəzən menstruasiya zamanı nümunənin çirklənməsi də nəticədə qan aşkarlanmasına səbəb olur.

Sidikdə qan görünürsə, bunu sadəcə soyuqlama və ya infeksiya ilə əlaqələndirib keçmək olmaz. Görünən qan, hətta ağrı olmasa belə, tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

Test zolağında “qan” göstəricisinin müsbət olması da həmişə eritrositlərin mövcudluğunu sübut etmir. Buna görə mikroskopik müayinə ilə dəqiqləşdirmə lazım gələ bilər.

5. Qlükoza

Normal şəraitdə sidikdə qlükoza, adətən, aşkar edilmir.

Sidikdə şəkərin olması qanda qlükozanın yüksəlməsi, diabet və bəzi hallarda böyrəklərin qlükozanı geri sorulması mexanizmi ilə bağlı ola bilər.

Ancaq sidikdə şəkərin olmaması diabetin olmadığı demək deyil. Diabetin aşkarlanması üçün qanda acqarına qlükoza və HbA1c kimi müayinələr daha uyğundur.

6. Ketон cisimləri

Ketон cisimləri orqanizmin enerji əldə etmək üçün yağlardan istifadə etməsi zamanı yaranır.

Onlar uzun müddət ac qalma, qusma, ciddi karbohidrat məhdudiyyəti və diabetin bəzi ağırlaşmaları zamanı sidikdə aşkarlana bilər.

Xüsusilə diabeti olan şəxsdə yüksək qlükoza, qusma, qarın ağrısı, sürətli və dərin nəfəsalma ilə birlikdə ketonların aşkarlanması təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

7. Sidiyin xüsusi çəkisi

Xüsusi çəki sidiyin nə dərəcədə qatı və ya duru olduğunu göstərir.

Bu göstəriciyə maye qəbulu, tərləmə, susuzlaşma və böyrəklərin sidiyi konsentrasiya etmək qabiliyyəti təsir göstərə bilər.

Xüsusi çəkinin yüksək və ya aşağı olması təkbaşına böyrək xəstəliyi diaqnozu demək deyil. Nəticə digər göstəricilərlə birlikdə şərh olunmalıdır.

8. Sidiyin pH-ı

pH sidiyin turşuluq və ya qələvilik dərəcəsini göstərir.

Qidalanma, bəzi dərmanlar, maddələr mübadiləsi və sidik yollarında müəyyən infeksiyalar bu göstəriciyə təsir edə bilər.

pH-ın normadan bir qədər fərqli olması mütləq xəstəlik demək deyil. Həkim nəticəni şikayətlər və digər analizlərlə birlikdə qiymətləndirir.

Sidik analizində bakteriya görünməsi nə deməkdir?

Analizdə bakteriyaların aşkarlanması həmişə sidik yolu infeksiyası olduğu anlamına gəlmir. Nümunə götürülərkən xarici nahiyədən qarışan mikroorqanizmlər nəticəyə təsir göstərə bilər.

Bəzi insanlarda heç bir şikayət olmadan da sidikdə bakteriyalar aşkarlana bilər. Bu vəziyyətdə antibiotik hər zaman lazım olmur. Hamiləlik və müəyyən uroloji müdaxilələr kimi istisnalar mövcuddur.

Buna görə bakteriya aşkarlananda özbaşına antibiotik qəbul etmək əvəzinə, həkimin qiymətləndirməsi və lazım gələrsə sidik əkilməsi tövsiyə olunur.

Düzgün sidik analizi vermək üçün nə etmək lazımdır?

Analizin nəticəsinin etibarlı olması üçün nümunənin düzgün götürülməsi vacibdir.

1. Analiz üçün laboratoriyanın verdiyi təmiz, steril qabdan istifadə edin.

2. Əllərinizi yuyun və xarici cinsiyyət nahiyəsini laboratoriyanın təlimatına uyğun təmizləyin.

3. Sidiyin ilk hissəsini unitaza buraxın, orta hissəsini qaba toplayın.

4. Nümunəni laboratoriyaya mümkün qədər tez çatdırın. Gecikmə olacaqsa, saxlanma qaydasını laboratoriyadan dəqiqləşdirin.

5. Menstruasiya zamanı analiz vermək zəruridirsə, bunu laboratoriyaya və həkimə bildirin.

6. Analizdən əvvəl həddindən artıq su içməyin və nəticəni dəyişə biləcək dərmanları özbaşına dayandırmayın.

Aygün Musayeva