“İnklüziv təhsil hər bir uşağın hüququdur“

“İnklüziv təhsil, cəmiyyətin hər bir üzvünün bərabər hüquqlarını təmin etməyə yönəlmiş, təhsil sistemində mühüm yer tutan yanaşmadır. Bu model, xüsusi təhsil ehtiyacları olan uşaqların ümumi təhsil müəssisələrində təhsil alaraq cəmiyyətə tam inteqrasiya olunmasını hədəfləyir. İnklüziv təhsil yalnız uşaqların akademik uğurunu artırmaqla kifayətlənmir, həm də onların sosial, emosional və şəxsiyyət inkişafını dəstəkləyir. Bu yanaşma sosial ədaləti, bərabərliyi və cəmiyyətin daha tolerant və harmoniya içində olmasını təmin etmək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov deyib.

O bildirib ki, inklüziv təhsil bir çox müsbət təsirlər yaradır. Əvvəla, o, sosial inteqrasiyanı təmin edir. Xüsusi ehtiyacları olan uşaqların ümumi təhsil mühitində təhsil alması, onların özünəinamını artırır və cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsinə kömək edir. Bu model cəmiyyətdə inklüziv dəyərləri təşviq edərək, müxtəlifliyə hörmətin artmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, inklüziv təhsil uşaqların fərdi ehtiyaclarına uyğun tədris proqramlarının yaradılmasına imkan verir ki, bu da onların akademik və sosial bacarıqlarını inkişaf etdirir. Beynəlxalq tədqiqatlar göstərir ki, inklüziv təhsil proqramlarında iştirak edən uşaqlar məktəb mühitinə daha çox motivasiya olunur və gələcəkdə daha uğurlu peşəkar və sosial həyatı təmin etmək üçün əsas bacarıqlar əldə edirlər.

Bununla belə, inklüziv təhsil bir sıra çətinliklərlə də üzləşir. Əsas problemlərdən biri resurs çatışmazlığıdır. Xüsusi ehtiyacları olan uşaqlar üçün məktəblərdə xüsusi şəraitin və resursların təmin edilməsi tələb olunur. Bununla yanaşı, müəllimlərin inklüziv təhsil metodlarına dair bilik və təcrübələrinin çatışmazlığı da bu modelin tətbiqini çətinləşdirir. İnklüziv təhsilin tətbiqi üçün müəllimlər müvafiq təlimlərdən keçməli və fərqli ehtiyacları olan uşaqlarla işləmək bacarıqlarını inkişaf etdirməlidirlər. Digər bir problem isə məktəblərin fiziki infrastrukturunun uyğun olmamasıdır. Məsələn, fiziki əlilliyi olan uşaqlar üçün məktəblərdə uyğun gediş yolları, liftlər və ya digər avadanlıqların olmaması onların təhsil hüquqlarını məhdudlaşdıra bilər.

Azərbaycanda inklüziv təhsil hələ də inkişaf mərhələsindədir. Ölkəmizdə bu modelin tətbiqinə dair bəzi mühüm addımlar atılmışdır. “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu inklüziv təhsil hüququnu təmin edir və bu istiqamətdə bir sıra pilot layihələr həyata keçirilir. Xüsusilə, Bakı və bəzi region məktəblərində xüsusi ehtiyacları olan uşaqlar üçün resurs otaqları yaradılmışdır. Bu resurs otaqları uşaqların fərdi təhsil proqramları çərçivəsində inkişafını təmin etmək məqsədini daşıyır. Həmçinin, bəzi ali təhsil müəssisələrində müəllimlər üçün inklüziv təhsil metodikalarına dair təlimlər keçirilir.

Lakin bu sahədə problemlər hələ də qalmaqdadır. İnklüziv təhsilin inkişafı üçün dövlət tərəfindən daha çox maliyyə və resursların ayrılması vacibdir. Eyni zamanda, ictimaiyyətin bu sahəyə dair məlumatlandırılması da əhəmiyyətlidir. Valideynlər və müəllimlər arasında inklüziv təhsilin əhəmiyyəti və üstünlükləri haqqında geniş maarifləndirmə kampaniyaları aparılmalıdır. Xüsusi ehtiyacları olan uşaqların təhsil hüquqlarını təmin etmək üçün məktəblərdə daha çox resurs otaqları yaradılmalı, müəllimlər bu sahədə ixtisaslaşmalı və məktəblərin infrastrukturu təkmilləşdirilməlidir.

Nəticə olaraq, inklüziv təhsil cəmiyyətin bütün üzvlərinə bərabər imkanlar yaratmaq və onların tam hüquqlu vətəndaşlar kimi yetişməsini təmin etmək üçün ən effektiv yanaşmalardan biridir. Azərbaycanda bu modelin inkişafı üçün daha çox təşəbbüs göstərilməli, dövlət və cəmiyyət bu məsələdə fəal iştirak etməlidir. İnklüziv təhsil hər bir uşağın hüququdur və onun səmərəli təşkili daha ədalətli, inkişaf etmiş və sosial baxımdan güclü bir cəmiyyətin formalaşmasına mühüm töhfə verəcəkdir”.