İnnovasiya klasterləri: iqtisadi inkişaf və texnoloji tərəqqinin yeni paradiqması TƏDQİQAT

Bakı, 3 fevral, AZƏRTAC

İnnovasiya klasterləri bir araya gəlmiş sənaye və biznes müəssisələri, elmi-tədqiqat mərkəzləri, dövlət qurumları və digər tərəfdaşlardan ibarət coğrafi və ya virtual şəbəkələrdir. Bu klasterlər müəyyən bir sektorda və ya texnologiya sahəsində innovasiyanı təşviq etmək və iqtisadi rəqabət qabiliyyətini artırmaq məqsədilə yaradılır. İnnovasiya klasterləri adətən müəyyən bir coğrafi regionla məhdudlaşır, lakin qlobal şəbəkələrə inteqrasiya olunaraq fəaliyyət göstərə bilər.

İnnovasiya klasterlərinin əsas məqsədləri məlumat paylaşımını asanlaşdırmaq, tədqiqat və inkişaf fəaliyyətlərini artırmaq, yeni məhsullar, proseslər və ya xidmətlərin inkişafını təşviq etmək və iqtisadi inkişafı sürətləndirməkdir. İnnovasiya klasterlərinin əsas xüsusiyyətləri sıx əməkdaşlıq və ortaq layihələr, məlumat və texnologiya transferi, ixtisaslaşma, dəstək ekosisteminin mövcudluğudur. Onların fərqliliyi yaradıcı düşüncə, texnoloji inkişafı və yenilikçi məhsullara yönəlməsi, müxtəlif sahələrdən (məsələn, mühəndislik, dizayn, proqramlaşdırma, biotexnologiya) mütəxəssisləri bir araya gətirməklə geniş bir bilik və bacarıq bazasının yaradılması, yeni ideyaların həyata keçirilməsi və ticari uğura çevrilməsidir. Sadalanan bu fərqliliklər innovasiya klasterlərini istehsala yönəlmiş klasterlərdən fərqləndirir.

Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında Yüksək Texnologiyalar Parkının İnkubasiya və Texnologiyaların Transferi Mərkəzinin şöbə müdiri Bünyamin Seyidov deyib. O, qeyd edib ki, innovasiya klasterləri sənaye və ya istehsalatla bağlı olduğuna görə əməkdaşlıq və rəqabəti təşviq edərək regional və milli iqtisadi inkişafda mühüm rol oynayır. Bu baxımdan innovasiya klasterlərinin müxtəlif iqtisadi təsirləri ola bilər. Məhsuldarlıq artımı bu baxımdan xüsusi önəm daşıyır. Çünki klaster daxilindəki müəssisələr birgə infrastruktur, ixtisaslı işçi qüvvəsi və ixtisaslaşmış təchizatçılardan faydalanaraq xərcləri azaldır və səmərəliliyi artırır. Bu zaman biliklərin ötürülməsi və ideyaların sürətli mübadiləsi innovasiyaların tempini və keyfiyyətini yüksəldir.

B.Seyidov innovasiya klasterlərinin yeni iş yerlərinin yaranması baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb: “Burada startaplar, yeni təşəbbüskarlar və investorların cəlb edilməsi ilə birbaşa və dolayı məşğulluq imkanları yaranır. İxtisaslaşmış bacarıqlı insan resurslarına olan yüksək tələbat yeni təlim proqramlarının və təhsil müəssisələrinin yaranmasına səbəb olur. İnnovasiya klasterləri xüsusi və dövlət investisiyalarını, o cümlədən vençur kapitalını və elmi tədqiqat işləri üçün maliyyə vəsaitlərini cəlb etməklə infrastrukturun yaxşılaşdırılması ilə yerli iqtisadiyyatın daha da güclənməsinə xidmət edir. İnnovasiya klasterləri həm də əməkdaşlıq və rəqabətin təşviq olunduğu, texnoloji irəliləyişlərin sürətləndiyi məkanlardır. Şirkətlər yeni ideyaları tez sınayıb tətbiq edə bilir ki, bu da məhsulun hazırlanma dövrünü qısaldır”.

Şöbə müdiri qeyd edib ki, yeni texnologiyalarla bağlı olan innovasiya klasterləri ənənəvi sənayelərə olan asılılığı azaldaraq yeni sahələrin yaranmasını təşviq edir. Klaster daxilindəki müəssisələr tez-tez qlobal rəqabətədavamlılıq əldə edir, malların və xidmətlərin ixracını artırır. Bu, valyuta gəlirlərinin artmasına və regionun ticarət balansının güclənməsinə xidmət edir. İnnovasiya klasterləri şəhərləşməyə və dinamik iqtisadi mərkəzlərin formalaşmasına töhfə verir, ixtisaslı mütəxəssisləri cəlb edir və ümumi yaşayış standartlarını yaxşılaşdırır. Nəqliyyat şəbəkələri və yaşayış yerləri kimi infrastruktur layihələri klasterlərin tələbatına uyğun genişlənir.

Müxtəlif və innovativ şirkətlərin toplandığı klasterlər iqtisadi geriləmələrə və bazar tələbindəki dəyişikliklərə daha yaxşı uyğunlaşır. Klaster daxilindəki əməkdaşlıq şəbəkələri böhran dövrlərində şirkətlərə riskləri və resursları bölüşməyə imkan verir. Burada olan əməkdaşlıq mühiti sahibkarlığı təşviq edir və yeni şirkətlərin və sənayelərin yaranmasına səbəb olur.

Uğurlu klaster nümunəsi kimi Silikon Vadisi (ABŞ), Şenzhen (Çin), Kembric Klaster (Böyük Britaniya), Öresund Klasteri (İsveç-Danimarka) və Daejeonu (Cənubi Koreya) misal göstərmək olar. İnnovasiya klasterləri qlobal miqyasda iqtisadi inkişafın, yeni texnologiyaların və startap ekosistemlərinin əsasını təşkil edir. Hər bir klasterin spesifik ixtisaslaşması və unikal inkişaf strategiyası var.

“Azərbaycanın iqtisadiyyatı üçün innovasiya klasterləri informasiya və kommunikasiya texnologiyaları, bərpaolunan enerji, kənd təsərrüfatı və biotexnologiya və digər inkişaf etməkdə olan sahələri təşviq etməklə bu iqtisadi bazanı şaxələndirmək etmək üçün geniş fürsətlər yaradır. Məsələn, Bakıda texnologiya klasterinin inkişafı startapları və beynəlxalq şirkətləri cəlb edərək daha balanslı və davamlı iqtisadi struktur yarada bilər. Azərbaycanın Avropa və Asiya arasında strateji mövqeyi onu beynəlxalq ticarət və innovasiya üçün ideal mərkəzə çevirir. İnnovasiya klasterləri Azərbaycanın iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək və regional lider kimi mövqeyini gücləndirmək üçün mühüm bir imkan təqdim edir. Strateji sahələrə fokuslanmaq, əməkdaşlığı təşviq etmək və istedadlara, həmçinin infrastruktur layihələrinə investisiya qoymaqla Azərbaycan dayanıqlı inkişafa tam şəkildə nail ola bilər və bilik əsaslı iqtisadiyyata keçə bilər.

Klasterlər həm rəqabəti, həm də əməkdaşlığı təşviq edərək məhsul və xidmətlərin keyfiyyətini yaxşılaşdırır. İnnovasiya klasterləri tərəfindən yaradılan ekosistemlər inkişaf, əməkdaşlıq və tədqiqat imkanları təklif edərək bacarıqlı mütəxəssisləri və tədqiqatçıların ölkədən getməsinin qarşısını alır, “beyin axını” ilə mübarizədə yardımçı ola, həmçinin universitetlər və şirkətlər arasında əməkdaşlıq ixtisaslı işçi qüvvəsini inkişaf etdirə və innovasiyanı təşviq edə bilər. “İnnovasiya klasterlərinin potensial faydaları geniş olsa da, onların uğurunu təmin etmək üçün bir sıra çətinliklər həll olunmalıdır. Birincisi, klasterlərin inkişafını təşviq edən aydın və dəstəkləyici hüquqi çərçivələr lazımdır. İkinci dəstək forması kimi müasir infrastruktur, o cümlədən nəqliyyat, rəqəmsal bağlantı və kommunal xidmətlər təmin olunmalıdır. Bundan başqa, uzunmüddətli uğur üçün effektiv dövlət-özəl tərəfdaşlıqları və maraqlı tərəflər arasında uyğunluq vacibdir. İnnovasiya klasterləri yalnız ölkənin iqtisadi bazasını diversifikasiya etməklə deyil, eyni zamanda, innovasiyaların təşviqi, sərmayələrin cəlb edilməsi və qlobal rəqabət qabiliyyətinin artırılması baxımından olduqca potensiallı görünür. İnnovasiya klasterləri iqtisadi və texnoloji inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsi olaraq qalır. Əməkdaşlığı təşviq edərək və kollektiv təcrübədən yararlanaraq, onlar həm dünyada aktual problemlərin həllinə töhfə verə, həm də davamlı inkişaf və yenilikləri inkişaf etdirə bilərlər”.