İnsan beyni həyat boyu dörd mərhələli dəyişikliklərdən keçir

Kembric Universitetinin alimləri insan beyninin həyat boyu dörd əsas dəyişiklik mərhələsindən keçdiyini müəyyən ediblər: doqquz, 32, 66 və 83 yaşlarında. Oxuməni.az-ın məlumatına görə, tədqiqatın nəticələri “Nature Communications” (NatCom) jurnalında dərc olunub.
Doqquz aylıqdan 90 yaşa qədər olan təxminən 3800 nəfərin beyin MRT-şüalarının analizi göstərib ki, beyindəki dəyişikliklər tədricən deyil, sıçrayışla baş verir. Tədqiqatçılar toxumalardakı suyun hərəkətinin müxtəlif sahələr arasındakı əlaqələrin yenidən qurulmasını necə əks etdirdiyini izləyərək, doqquz, 32, 66 və 83 yaş ətrafında xarakterik yaş "dönüm nöqtələrini" aşkar ediblər.
Müəlliflərin sözlərinə görə, beynin inkişafı qüsursuz bir təkamül deyil, əksinə, neyron əlaqələri şəbəkəsinin xüsusi bir şəkildə yenidən qurulduğu mərhələlərin ardıcıllığıdır.
Birinci dövr - doğuşdan təxminən doqquz yaşına qədər - boz və ağ maddənin həcminin sürətli artması ilə müşayiət olunur. Sonra, doqquz yaşdan 32 yaşa qədər, beyin intensiv yenidənqurma dövründən keçir, bu zaman davamlı əlaqələr formalaşır və sahələr arasında məlumat mübadiləsi sürətlənir. Məhz bu dövrdə psixi pozğunluqlar ən çox ilk dəfə özünü göstərir.
32-66 yaş arasında dəyişikliklər daha sabit və daha az kəskin olur, 66 yaşdan sonra isə beyin sahələri daha müstəqil işləməyə başlayır. 83 yaşdan sonra sahələrarası əlaqələr daha da zəifləyir ki, bu da koqnitiv funksiyaların təbii yaşlanma ilə azalmasını əks etdirir.
Müəlliflər vurğulayırlar ki, ikinci mərhələ psixi pozğunluqlara həssaslıqda əsas rol oynaya bilər. Lakin müstəqil ekspertlər qeyd edirlər ki, tədqiqatçılar müxtəlif keyfiyyətli doqquz məlumat massivini birləşdiriblər ki, bu da nəticələrdə sapmalara səbəb ola bilər.
Almaz Həsənli