“İnsan çənəsi adaptasiya deyil, təsadüfi məhsuldur“ Elmi araşdırma

"Unikal anatomik xüsusiyyət yalnız "Homo sapiens"ə məxsusdur..."

Alimlər müəyyən ediblər ki, çıxıntılı alt çənə yalnız "Homo sapiens"-ə ("Ağıllı adam") xasdır. Neandertallar, Denisov insanları və yaxın qohumlarımız olan şimpanzelərdə bu xüsusiyyət mövcud deyil.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "science.mail.ru" nəşri yazıb.

Bu xüsusiyyət paleontoloqlara müasir insanın qalıqlarını dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Uzun müddət antropologiyada qəbul olunmuşdu ki, çənə qida çeynəmə, danışıq və ya cütləşmə seçimi üçün adaptasiya məqsədilə yaranıb. Lakin yeni araşdırmalar göstərir ki, bu fikir səhv olub.

Spandrel: çıxıntılı çənənin sirri

Bufalo Universitetindən prof. Norin von Kramon-Taubadel rəhbərliyindəki tədqiqat qrupu müəyyən edib ki, çıxıntılı çənə funksional adaptasiya deyil, elmi termində "spandrel", yəni digər dəyişikliklərin yan məhsuludur.

Termin arxitekturadan götürülüb: arklar arasında yaranan üçbucaq sahələr funksional məqsəd daşımır, sadəcə yer tutur. İnsan çənəsi də eyni məntiqi izləyir - üz sümüyü sürətlə kiçilərkən və beyin böyüyərkən alt çənə nisbətən sabit qalıb və nəticədə çıxıntı əmələ gəlib.

Tədqiqatçılar 500-dən çox insan və primat skeletini müqayisə edərək dəyişiklik sürətini modelləşdiriblər. Analiz göstərib ki, çənənin özü üzərində birbaşa təbii seçmə təsiri olmayıb; beynin böyüməsi, üz sümüyünün və dişlərin kiçilməsi alt çənənin nisbətən sabit qalmasına səbəb olub. Beləliklə, çıxıntılı çənə yalnız strukturun təbii nəticəsi kimi yaranıb.

Anatomik unikallıq və təkamül

Bu tədqiqat sübut edir ki, çıxıntılı çənə "Homo sapiens"in unikal xüsusiyyəti olmaqla yanaşı, funksional məqsəd daşımır. O, beynin böyüməsi, üzün kiçilməsi və dik duruş nəticəsində alt çənənin "geridə qalması" ilə formalaşıb. 

Prof. von Kramon-Taubadel vurğulayır ki, təkamül bəzən faydalı olmayan, amma digər dəyişikliklərin yan məhsulu olan strukturlar yaradır. İnsan anatomiyasını bütövlükdə öyrənərkən, bəzi xüsusiyyətlərin adaptiv olmadığını, sadəcə strukturun nəticəsi olduğunu anlamaq mümkündür.