Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

İnsanı qida zəncirinin zirvəsindən salan hansl canlı olub?

İnsanı qida zəncirinin zirvəsindən salan hansl canlı olub?

Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Yeni araşdırmalar göstərir ki, qədim insanın əcdadları uzun müddət ərzində təbiətdə üstün yırtıcı deyil, ov rolunda olublar. İspaniya və ABŞ-dan olan alimlərin apardığı tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, təxminən 1,75 milyon il əvvəl yaşamış "Homo habilis" (bacarıqlı insan) hələ də yırtıcı heyvanların qurbanına çevrilirdi. Tədqiqatın nəticələri “Royal Society Open Science” jurnalında dərc olunub.

Əvvəlki elmi baxışlara əsasən, təxminən 2,4 milyon il əvvəl yaranan "Homo habilis" növü artıq özünü qorumaq və digər yırtıcılara qarşı dayanmaq üçün kifayət qədər inkişaf etmiş sayılırdı. O dövrdə Afrikada sablye dişli pələnglər, nəhəng canavarlar, timsahlar, şirlər və leoparlar kimi təhlükəli yırtıcılar yaşayırdı. Alimlər hesab edirdilər ki, bu heyvanlar artıq insana ciddi təhlükə yaratmır, əksinə, ov üçün rəqib rolunda çıxış edirdilər. Bəzi tədqiqatçılar hətta Homo habilisin bu yırtıcılara özünün ovladığını da ehtimal edirdilər. Lakin yeni tədqiqat bu fikri tamamilə dəyişib.

Tədqiqatçılar Afrika yırtıcılarına aid – leopard, giyena, timsah və şir kimi heyvanların diş izlərinin 1296 nümunəsini analiz ediblər. Daha sonra bu izləri süni intellekt vasitəsilə Tanzaniyada 1960-cı ildə tapılmış "Homo habilis" nümunəsinin çənə sümüyündəki diş izləri ilə müqayisə ediblər. Analizlər göstərib ki, 12–13 yaşlı bir oğlan uşağının qalıqları leopard tərəfindən parçalanıb. Bu, həmin dövrdə insanın hələ də qida zəncirinin zirvəsində olmadığını, əksinə, digər yırtıcıların potensial ovuna çevrildiyini sübut edir.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər ki, "Homo habilis" hələ də yırtıcıların təzyiqi altında yaşayırdı və yalnız daha sonrakı növlər – məsələn, Homo erectus və Homo sapiens mərhələsində insan dominant yırtıcıya, yəni qida zəncirinin zirvəsinə yüksəlib. İspaniyalı paleoantropoloq Xose Fernandesin sözlərinə görə, "bu tapıntı insanın təbiətdə üstün mövqe qazanmasının daha uzun və mürəkkəb bir proses olduğunu göstərir. İnsanın ağılı, alət düzəltmə bacarığı və sosial davranış formaları onu yalnız min illər sonra yırtıcılara qarşı qalib etdi".

"Homo habilis"in yaşadığı Şərqi Afrika bölgəsi – xüsusilə də indiki Tanzaniya və Keniya – o dövrdə çoxsaylı iri yırtıcıların yaşadığı təhlükəli mühit idi. İnsanlar əsasən meyvələr, bitkilər və kiçik heyvanlarla qidalanır, çox vaxt isə digər yırtıcıların ovladığı heyvanların qalıqlarından istifadə edirdilər. Qədim insanın bədən ölçüsü kiçik, müdafiə bacarığı məhdud idi və o, yalnız qrup şəklində yaşamaqla sağ qala bilirdi. Bu, sosial davranış və əməkdaşlığın insan təkamülündə niyə bu qədər mühüm rol oynadığını da izah edir.

Yeni tapıntı təkcə qədim insanın bioloji tarixini deyil, həm də insanın təbiətlə münasibətini yenidən düşünməyə vadar edir. Əgər "Homo habilis" belə bir təhlükəli dünyada yaşaya bilirdisə, bu, ağıl və uyğunlaşma qabiliyyətinin təkamül prosesində necə formalaşdığını daha dərindən anlamağa imkan verir. Tədqiqat, həmçinin süni intellektin arxeologiya və antropologiyada yeni bir mərhələ açdığını göstərir. İndi alimlər qədim qalıqlardakı diş və alət izlərini daha dəqiq şəkildə müqayisə edərək keçmişdəki ov və yırtıcılıq münasibətlərini bərpa edə bilirlər.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:117
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 06 Oktyabr 2025 10:22 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see322

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see319

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see300

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see295

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see277

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see271

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see271

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see265

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see253

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see250

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see243

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see234

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see228

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see222

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see222

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see212

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see203

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see200

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see200

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri