Icma.az
close
up
RU
İnsanı qida zəncirinin zirvəsindən salan hansl canlı olub?

İnsanı qida zəncirinin zirvəsindən salan hansl canlı olub?

Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Yeni araşdırmalar göstərir ki, qədim insanın əcdadları uzun müddət ərzində təbiətdə üstün yırtıcı deyil, ov rolunda olublar. İspaniya və ABŞ-dan olan alimlərin apardığı tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, təxminən 1,75 milyon il əvvəl yaşamış "Homo habilis" (bacarıqlı insan) hələ də yırtıcı heyvanların qurbanına çevrilirdi. Tədqiqatın nəticələri “Royal Society Open Science” jurnalında dərc olunub.

Əvvəlki elmi baxışlara əsasən, təxminən 2,4 milyon il əvvəl yaranan "Homo habilis" növü artıq özünü qorumaq və digər yırtıcılara qarşı dayanmaq üçün kifayət qədər inkişaf etmiş sayılırdı. O dövrdə Afrikada sablye dişli pələnglər, nəhəng canavarlar, timsahlar, şirlər və leoparlar kimi təhlükəli yırtıcılar yaşayırdı. Alimlər hesab edirdilər ki, bu heyvanlar artıq insana ciddi təhlükə yaratmır, əksinə, ov üçün rəqib rolunda çıxış edirdilər. Bəzi tədqiqatçılar hətta Homo habilisin bu yırtıcılara özünün ovladığını da ehtimal edirdilər. Lakin yeni tədqiqat bu fikri tamamilə dəyişib.

Tədqiqatçılar Afrika yırtıcılarına aid – leopard, giyena, timsah və şir kimi heyvanların diş izlərinin 1296 nümunəsini analiz ediblər. Daha sonra bu izləri süni intellekt vasitəsilə Tanzaniyada 1960-cı ildə tapılmış "Homo habilis" nümunəsinin çənə sümüyündəki diş izləri ilə müqayisə ediblər. Analizlər göstərib ki, 12–13 yaşlı bir oğlan uşağının qalıqları leopard tərəfindən parçalanıb. Bu, həmin dövrdə insanın hələ də qida zəncirinin zirvəsində olmadığını, əksinə, digər yırtıcıların potensial ovuna çevrildiyini sübut edir.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər ki, "Homo habilis" hələ də yırtıcıların təzyiqi altında yaşayırdı və yalnız daha sonrakı növlər – məsələn, Homo erectus və Homo sapiens mərhələsində insan dominant yırtıcıya, yəni qida zəncirinin zirvəsinə yüksəlib. İspaniyalı paleoantropoloq Xose Fernandesin sözlərinə görə, "bu tapıntı insanın təbiətdə üstün mövqe qazanmasının daha uzun və mürəkkəb bir proses olduğunu göstərir. İnsanın ağılı, alət düzəltmə bacarığı və sosial davranış formaları onu yalnız min illər sonra yırtıcılara qarşı qalib etdi".

"Homo habilis"in yaşadığı Şərqi Afrika bölgəsi – xüsusilə də indiki Tanzaniya və Keniya – o dövrdə çoxsaylı iri yırtıcıların yaşadığı təhlükəli mühit idi. İnsanlar əsasən meyvələr, bitkilər və kiçik heyvanlarla qidalanır, çox vaxt isə digər yırtıcıların ovladığı heyvanların qalıqlarından istifadə edirdilər. Qədim insanın bədən ölçüsü kiçik, müdafiə bacarığı məhdud idi və o, yalnız qrup şəklində yaşamaqla sağ qala bilirdi. Bu, sosial davranış və əməkdaşlığın insan təkamülündə niyə bu qədər mühüm rol oynadığını da izah edir.

Yeni tapıntı təkcə qədim insanın bioloji tarixini deyil, həm də insanın təbiətlə münasibətini yenidən düşünməyə vadar edir. Əgər "Homo habilis" belə bir təhlükəli dünyada yaşaya bilirdisə, bu, ağıl və uyğunlaşma qabiliyyətinin təkamül prosesində necə formalaşdığını daha dərindən anlamağa imkan verir. Tədqiqat, həmçinin süni intellektin arxeologiya və antropologiyada yeni bir mərhələ açdığını göstərir. İndi alimlər qədim qalıqlardakı diş və alət izlərini daha dəqiq şəkildə müqayisə edərək keçmişdəki ov və yırtıcılıq münasibətlərini bərpa edə bilirlər.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:121
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 06 Oktyabr 2025 10:22 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see370

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see241

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see238

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see236

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see230

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see230

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see226

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see224

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see224

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see223

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see220

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see215

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see210

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see210

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see208

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see208

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see208

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see208

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see205

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see202
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri