Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

İnsanı qida zəncirinin zirvəsindən salan hansl canlı olub?

İnsanı qida zəncirinin zirvəsindən salan hansl canlı olub?

Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Yeni araşdırmalar göstərir ki, qədim insanın əcdadları uzun müddət ərzində təbiətdə üstün yırtıcı deyil, ov rolunda olublar. İspaniya və ABŞ-dan olan alimlərin apardığı tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, təxminən 1,75 milyon il əvvəl yaşamış "Homo habilis" (bacarıqlı insan) hələ də yırtıcı heyvanların qurbanına çevrilirdi. Tədqiqatın nəticələri “Royal Society Open Science” jurnalında dərc olunub.

Əvvəlki elmi baxışlara əsasən, təxminən 2,4 milyon il əvvəl yaranan "Homo habilis" növü artıq özünü qorumaq və digər yırtıcılara qarşı dayanmaq üçün kifayət qədər inkişaf etmiş sayılırdı. O dövrdə Afrikada sablye dişli pələnglər, nəhəng canavarlar, timsahlar, şirlər və leoparlar kimi təhlükəli yırtıcılar yaşayırdı. Alimlər hesab edirdilər ki, bu heyvanlar artıq insana ciddi təhlükə yaratmır, əksinə, ov üçün rəqib rolunda çıxış edirdilər. Bəzi tədqiqatçılar hətta Homo habilisin bu yırtıcılara özünün ovladığını da ehtimal edirdilər. Lakin yeni tədqiqat bu fikri tamamilə dəyişib.

Tədqiqatçılar Afrika yırtıcılarına aid – leopard, giyena, timsah və şir kimi heyvanların diş izlərinin 1296 nümunəsini analiz ediblər. Daha sonra bu izləri süni intellekt vasitəsilə Tanzaniyada 1960-cı ildə tapılmış "Homo habilis" nümunəsinin çənə sümüyündəki diş izləri ilə müqayisə ediblər. Analizlər göstərib ki, 12–13 yaşlı bir oğlan uşağının qalıqları leopard tərəfindən parçalanıb. Bu, həmin dövrdə insanın hələ də qida zəncirinin zirvəsində olmadığını, əksinə, digər yırtıcıların potensial ovuna çevrildiyini sübut edir.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər ki, "Homo habilis" hələ də yırtıcıların təzyiqi altında yaşayırdı və yalnız daha sonrakı növlər – məsələn, Homo erectus və Homo sapiens mərhələsində insan dominant yırtıcıya, yəni qida zəncirinin zirvəsinə yüksəlib. İspaniyalı paleoantropoloq Xose Fernandesin sözlərinə görə, "bu tapıntı insanın təbiətdə üstün mövqe qazanmasının daha uzun və mürəkkəb bir proses olduğunu göstərir. İnsanın ağılı, alət düzəltmə bacarığı və sosial davranış formaları onu yalnız min illər sonra yırtıcılara qarşı qalib etdi".

"Homo habilis"in yaşadığı Şərqi Afrika bölgəsi – xüsusilə də indiki Tanzaniya və Keniya – o dövrdə çoxsaylı iri yırtıcıların yaşadığı təhlükəli mühit idi. İnsanlar əsasən meyvələr, bitkilər və kiçik heyvanlarla qidalanır, çox vaxt isə digər yırtıcıların ovladığı heyvanların qalıqlarından istifadə edirdilər. Qədim insanın bədən ölçüsü kiçik, müdafiə bacarığı məhdud idi və o, yalnız qrup şəklində yaşamaqla sağ qala bilirdi. Bu, sosial davranış və əməkdaşlığın insan təkamülündə niyə bu qədər mühüm rol oynadığını da izah edir.

Yeni tapıntı təkcə qədim insanın bioloji tarixini deyil, həm də insanın təbiətlə münasibətini yenidən düşünməyə vadar edir. Əgər "Homo habilis" belə bir təhlükəli dünyada yaşaya bilirdisə, bu, ağıl və uyğunlaşma qabiliyyətinin təkamül prosesində necə formalaşdığını daha dərindən anlamağa imkan verir. Tədqiqat, həmçinin süni intellektin arxeologiya və antropologiyada yeni bir mərhələ açdığını göstərir. İndi alimlər qədim qalıqlardakı diş və alət izlərini daha dəqiq şəkildə müqayisə edərək keçmişdəki ov və yırtıcılıq münasibətlərini bərpa edə bilirlər.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:106
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 06 Oktyabr 2025 10:22 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see408

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see328

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see308

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see307

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see303

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see293

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see285

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see281

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see277

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see264

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see257

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see254

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see239

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see234

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see219

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see214

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see198

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see195

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see188

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri