Icma.az
close
up
RU
İnsanı qida zəncirinin zirvəsindən salan hansl canlı olub?

İnsanı qida zəncirinin zirvəsindən salan hansl canlı olub?

Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Yeni araşdırmalar göstərir ki, qədim insanın əcdadları uzun müddət ərzində təbiətdə üstün yırtıcı deyil, ov rolunda olublar. İspaniya və ABŞ-dan olan alimlərin apardığı tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, təxminən 1,75 milyon il əvvəl yaşamış "Homo habilis" (bacarıqlı insan) hələ də yırtıcı heyvanların qurbanına çevrilirdi. Tədqiqatın nəticələri “Royal Society Open Science” jurnalında dərc olunub.

Əvvəlki elmi baxışlara əsasən, təxminən 2,4 milyon il əvvəl yaranan "Homo habilis" növü artıq özünü qorumaq və digər yırtıcılara qarşı dayanmaq üçün kifayət qədər inkişaf etmiş sayılırdı. O dövrdə Afrikada sablye dişli pələnglər, nəhəng canavarlar, timsahlar, şirlər və leoparlar kimi təhlükəli yırtıcılar yaşayırdı. Alimlər hesab edirdilər ki, bu heyvanlar artıq insana ciddi təhlükə yaratmır, əksinə, ov üçün rəqib rolunda çıxış edirdilər. Bəzi tədqiqatçılar hətta Homo habilisin bu yırtıcılara özünün ovladığını da ehtimal edirdilər. Lakin yeni tədqiqat bu fikri tamamilə dəyişib.

Tədqiqatçılar Afrika yırtıcılarına aid – leopard, giyena, timsah və şir kimi heyvanların diş izlərinin 1296 nümunəsini analiz ediblər. Daha sonra bu izləri süni intellekt vasitəsilə Tanzaniyada 1960-cı ildə tapılmış "Homo habilis" nümunəsinin çənə sümüyündəki diş izləri ilə müqayisə ediblər. Analizlər göstərib ki, 12–13 yaşlı bir oğlan uşağının qalıqları leopard tərəfindən parçalanıb. Bu, həmin dövrdə insanın hələ də qida zəncirinin zirvəsində olmadığını, əksinə, digər yırtıcıların potensial ovuna çevrildiyini sübut edir.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər ki, "Homo habilis" hələ də yırtıcıların təzyiqi altında yaşayırdı və yalnız daha sonrakı növlər – məsələn, Homo erectus və Homo sapiens mərhələsində insan dominant yırtıcıya, yəni qida zəncirinin zirvəsinə yüksəlib. İspaniyalı paleoantropoloq Xose Fernandesin sözlərinə görə, "bu tapıntı insanın təbiətdə üstün mövqe qazanmasının daha uzun və mürəkkəb bir proses olduğunu göstərir. İnsanın ağılı, alət düzəltmə bacarığı və sosial davranış formaları onu yalnız min illər sonra yırtıcılara qarşı qalib etdi".

"Homo habilis"in yaşadığı Şərqi Afrika bölgəsi – xüsusilə də indiki Tanzaniya və Keniya – o dövrdə çoxsaylı iri yırtıcıların yaşadığı təhlükəli mühit idi. İnsanlar əsasən meyvələr, bitkilər və kiçik heyvanlarla qidalanır, çox vaxt isə digər yırtıcıların ovladığı heyvanların qalıqlarından istifadə edirdilər. Qədim insanın bədən ölçüsü kiçik, müdafiə bacarığı məhdud idi və o, yalnız qrup şəklində yaşamaqla sağ qala bilirdi. Bu, sosial davranış və əməkdaşlığın insan təkamülündə niyə bu qədər mühüm rol oynadığını da izah edir.

Yeni tapıntı təkcə qədim insanın bioloji tarixini deyil, həm də insanın təbiətlə münasibətini yenidən düşünməyə vadar edir. Əgər "Homo habilis" belə bir təhlükəli dünyada yaşaya bilirdisə, bu, ağıl və uyğunlaşma qabiliyyətinin təkamül prosesində necə formalaşdığını daha dərindən anlamağa imkan verir. Tədqiqat, həmçinin süni intellektin arxeologiya və antropologiyada yeni bir mərhələ açdığını göstərir. İndi alimlər qədim qalıqlardakı diş və alət izlərini daha dəqiq şəkildə müqayisə edərək keçmişdəki ov və yırtıcılıq münasibətlərini bərpa edə bilirlər.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:102
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 06 Oktyabr 2025 10:22 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see290

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see285

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see248

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see234

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see232

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see231

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see230

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see229

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see221

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see219

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see215

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see212

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see204

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see195

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see195

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see191

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see191

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see186

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see185

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri