“İnsanlar daha uzunömürlü ola bilərlər..?”

...Qərbi Avropanın 450 bölgəsində aparılan yeni, genişmiqyaslı bir araşdırma, yaşlanma proseslərində əhəmiyyətli fərqləri aşkar etdi və ömür uzunluğunun sürətlə artmağa davam etdiyi yerləri ortaya qoydu.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Live Science yazır.

...Son 150 ildə inkişaf etmiş ölkələrdə ömür uzunluğu davamlı olaraq artıb. 20-ci əsr yoluxucu xəstəliklərin fəthi və ürək-damar xəstəliklərinin müalicəsindəki irəliləyişlər sayəsində əsl tərəqqi dövrü olub.

Bu gün alimlərin fikirləri bölünüb: bəziləri bəşəriyyətin "bioloji həddə" yaxın olduğunu iddia edir, digərləri isə bədənin potensialının hələ də tükənmədiyinə inanırlar.

...Nature Communications jurnalında dərc olunan tədqiqat 1992-ci ildən 2019-cu ilə qədər olan dövrü və İspaniya, Danimarka və İsveçrə də daxil olmaqla 13 Qərbi Avropa ölkəsinin təxminən 400 milyon sakinini əhatə edib.

Mürəkkəb statistik modellərin istifadəsi tədqiqata təsadüfi dalğalanmaları (məsələn, 2003-cü il istilik dalğasının və ya qrip epidemiyalarının təsirləri) istisna etməyə və fundamental demoqrafik tendensiyaları müəyyən etməyə imkan verib. Alimlərin əsas nəticəsi ümidvericidir: aparıcı bölgələrdə ömür uzunluğunun artımında yavaşlama əlamətləri yoxdur.

...Ən çiçəklənən bölgələrdə - Şimali İtaliya, İsveçrə, İspaniya və Fransanın bəzi əyalətlərində - orta ömür uzunluğu hər il kişilərdə təxminən 2,5 ay, qadınlarda isə 1,5 ay artır. Pandemiya başlamazdan əvvəl, 2019-cu ilə qədər bu rəqəmlər kişilərdə 83 yaşa, qadınlarda isə 87 yaşa çatdı və bu da insan yaşının "şüşə dam" nəzəriyyəsini təkzib etdi.

Lakin, 2000-ci illərin ortalarından bəri narahatedici bir fərq nəzərə çarpır. 1990-cı illərdə geridə qalan bölgələr liderlərlə fərqi sürətlə azaltsa da, bu proses 2005-ci ildən sonra yavaşladı.

Aparıcı bölgələr: uzunömürlülük rekordları qırmağa davam edir. Geridə qalan bölgələr: şərqi Almaniya, Belçikadakı Valloniya və Böyük Britaniyanın bəzi hissələri - burada irəliləyiş əsasən dayanıb və bəzi hallarda ömür uzunluğu azalıb.

Regional fərqləri şərtləndirən əsas amil 55-74 yaş arası insanların sağlamlıq vəziyyəti idi.

1990-cı illərdə tibbi yeniliklər və həyat tərzi dəyişiklikləri sayəsində bu yaş qrupunda ölüm halları kəskin şəkildə azalırdı. Bu gün bəzi bölgələrdə (məsələn, Fransanın Aralıq dənizi sahili və Almaniyanın böyük hissələri) vaxtından əvvəl ölüm riski yenidən artır.

Alimlər bunu təkcə tibbi irəliləyişlərlə deyil, həm də sosial-iqtisadi vəziyyətlərlə əlaqələndirirlər: 2008-ci il maliyyə böhranının təsirləri, qidalanma keyfiyyəti, siqaret çəkmə və spirtli içki istehlakı...

İnsan ömrünün gələcəyi genom ardıcıllığından daha çox cəmiyyətin sosial və iqtisadi bərabərsizlikləri aradan qaldırmaq qabiliyyətindən asılıdır.

Az sayda bölgə mümkün olanların sərhədlərini aşsa da, əksəriyyəti ömür uzunluğunda durğun artımla üzləşir.

Əsas çətinlik tibbi irəliləyişləri və yüksək həyat səviyyəsini yerindən asılı olmayaraq hər kəs üçün əlçatan etməkdir.

Nazlı Almuradova