İnsanların fərqli yaşlanmasının sizin bilmədiyiniz 3 SƏBƏBİ

İnsanların yaşlanma tempi eyni olmur. Bəziləri uzun müddət gənc və sağlam qalarkən, digərləri daha erkən qocalır və xroniki xəstəliklərlə üzləşir.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadla xəbərinə görə, bu fərqlər təsadüfi deyil və üç əsas amilin qarşılıqlı təsiri ilə bağlıdır: genetik meyillilik, həyat tərzi və ətraf mühit, eləcə də bağırsaq mikrobiomu.

Genetik meyillilik

İnsan orqanizminin qocalma mexanizmlərində genetik faktor mühüm rol oynayır. Bəzi insanlar uzunömürlülük genləri ilə doğulur, digərləri isə erkən yaşda yaşla bağlı xəstəliklərə daha həssas olurlar. Əsas genetik göstəricilərdən biri xromosomların uclarındakı telomerlərin uzunluğudur. Telomerlər hüceyrələri qoruyur və onların bölünmə sayını müəyyən edir. Uzun telomerli insanlarda hüceyrələr daha çox bölünə bilər, bu isə qocalmanı ləngidir.

Bəzi genetik mutasiyalar telomerlərin qısalmasını sürətləndirir və hüceyrələrin vaxtından əvvəl qocalmasına səbəb olur. Lakin qeyd edilməlidir ki, genetika qismən rol oynayır və həyat tərzi ilə bu riski azaltmaq mümkündür.

Həyat tərzi və ətraf mühit

Yaşlanmanı ən çox təsir edən amil həyat tərzidir. Gündəlik vərdişlərimiz, qidalanma, hərəkətlilik və stres səviyyəsi hüceyrə səviyyəsində dəyişikliklərə səbəb olur.

Zərərli qidalanma (şəkərli, işlənmiş və trans yağlı qidalar) xroniki iltihab və oksidləşdirici stress yaradır. Bunlar DNT-yə zərər verərək qocalmanı sürətləndirir.

Sağlam qidalanma (meyvə, tərəvəz, sağlam yağlar, keyfiyyətli zülal) hüceyrələrin bərpasına kömək edən antioksidantlarla zəngindir.

Hərəkətsiz həyat tərzi maddələr mübadiləsini zəiflədir, qan dövranını və əzələ kütləsini azaldır. Əksinə, mütəmadi fiziki aktivlik bütün orqan sistemlərinin fəaliyyətini gücləndirir.

Xroniki stres telomerləri qısaldan və hüceyrələri zədələyən hormonların ifrazını artırır. Pis yuxu və toksinlərlə təmas (siqaret, spirt, çirkli hava) orqanizmdə sərbəst radikalların artmasına və qocalmanın sürətlənməsinə səbəb olur.

Bağırsaq mikrobiomu

Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, bağırsaqda yaşayan trilyonlarla mikroorqanizm (mikrobiom) qocalma prosesi ilə birbaşa əlaqəlidir. Bağırsaq mikroflorasının pozulması xroniki sistemli iltihaba səbəb olur, bu isə qocalmanın əsas səbəblərindən biridir. Sağlam mikrobiom faydalı metabolitlər istehsal edərək hüceyrələrin sağlamlığını qoruyur, iltihabı azaldır və ümumi vəziyyəti yaxşılaşdırır.

İmmunitet sisteminin təxminən 70%-i bağırsaqda yerləşir, buna görə də sağlam mikrobiom infeksiyalara qarşı qorumanı gücləndirir və qocalmanı ləngidir.

Yaşlanma yalnız genetikanın deyil, yaşam tərzimizin və daxili mikrofloramızın da nəticəsidir. Genetik riskləri tam dəyişmək mümkün olmasa da, sağlam qidalanma, hərəkətli həyat, stresin azaldılması və bağırsaq sağlamlığının qorunması qocalmanı xeyli ləngidə bilər. Gənc qalmaq üçün fərdi yanaşma və balanslı həyat vacibdir.