İran rejimi legitimliyini itirir ŞƏRH

"İranda etirazların bu qədər kəskinləşməsinin əsas siyasi səbəblərdən biri, bəlkə də birincisi, mövcud hakimiyyətin legitimliyini itirməsi və bu səbəbdən ölkədə durumun istər siyasi, istərsə də iqtisadi baxımdan çökməsi ilə bağlıdır. Bu cür genişmiqyaslı etirazların belə qanlı mərhələyə keçməsinin də məhz arxasında rejim və xalq arasında meydana gələn uçurum, qarşılıqlı düşmənçilik dayanır. Rejim hakimiyyəti əlində saxlamaq üçün zor tətbiq etməyə üstünlük verdi və nəticədə minlərlə insan qətlə yetirildi. Hazırda ölənlərin dəqiq sayı ilə bağlı beynəlxalq səviyyədə təsdiqlənmiş rəqəm göstərilmir. Amma müxtəlif mənbələrdə fərqli olaraq 5–10 min, hətta 17500 insanın qətlə yetirildiyi və 300 min insanın isə müxtəlif formalarda yaralandığı xəbərləri var. Görünən odur ki, ölən etirazçıların sayından asılı olmayaraq rejim öz legitimliyini aşmaq məqsədilə etirazçıların kütləvi şəkildə öldürülməsinə əmr verib".

Bunu Redaktor.az-a siyasi şərhçi Çingiz Şahbazi İranda baş vermiş etirazlardan danışarkən bildirdi.

"Əlbəttə ki, xalqı sakitləşdirmək və ölkədə sabitliyin qorunub saxlanılması üçün atılan bu qanlı addımlar sabitlik baxımından müvəqqəti xarakter daşıyır və mövcud hakimiyyətin əsas dayaqlarından sayılan dini-siyasi (Vilayəti-Fəqih) artıq xüsusilə də gənc nəslin nümayəndələri tərəfindən qəbul edilmir. Bu baxımdan xalq rejimdən qurtulmaq üçün bütün zəruri variantlardan istifadə etmək yolunu seçib. Burada problem olaraq konkret hansısa hadisənin üzərində dayanmaq yanlış olardı və o baxımdan rejimin legitimlik böhranı davam edəcək kimi görünür", - deyə o qeyd etdi.

Müsahibimizin sözlərinə görə, bu qanlı hadisələrdə xüsusi olaraq SEPAH və "Bəsic" kimi strukturlar əsas rol oynayıb və öldürülən etirazçılar məhz “düşmən agenti” olaraq təqdim olunmaqdadır:

"Belə olan halda kütləvi zorakılıq preventiv mesaj daşıyır, yəni “etirazın qiyməti ölümdür”. Bu yanaşma xalqı rejimə qarşı daha da radikallaşdırdı. Əlbəttə ki, rejim ölkədəki ideoloji əsaslarını itirib və bu, rejimin amansız davranışlarına səbəb oldu. Lakin mövcud problemləri həll etmək iqtidarında olmayan və problemi xarici təsirdə və agentura şəbəkəsində görən rejim üçün etirazların miqyası göstərdi ki, əsas səbəb daxili siyasi və sosial böhrandır. Çoxlu sayda ölüm artıq ölkədə xalq və rejim arasında yeni reallıqlar yaratdı. Dövlət geri addım atsa, mövcud cinayətlərə cavab verməli olacağını bilir və etirazçıların qorxu mərhələsini atlatdıqlarını nəzərə alsaq, dialoq mexanizminin tətbiqi ehtimalı belə bir vəziyyətdə az görünür. Bu baxımdan rejim geri dönməz nöqtəyə yaxındır. İran xalqı siyasi və ictimai dəyişikliyə nail olmalıdır".

Aytəkin TOFİQQIZI