İran üçün Hörmüz boğazı silahdan daha çox zəif nöqtədir...

...Ekspertlər İranın Hörmüz boğazından qlobal iqtisadiyyata təzyiq göstərmək üçün güclü bir vasitə kimi istifadə etməsi ilə bağlı geniş yayılmış fikrə şübhə ilə yanaşırlar.

SİA-nın məlumatına görə, Foreign Affiars jurnalı yazır ki, analitiklərə görə, İran potensial dəniz blokadasına ən çox məruz qalan ölkədir.

...Qlobal dəniz ticarətinin təxminən 20 faizi Hörmüzdən keçir, lakin İranın özü üçün bu asılılıq çox vacibdir: xarici ticarətinin 90 faizdən çoxu və neft ixracının demək olar ki, hamısı bu dar su yolundan keçir.

Neft tədarükü ölkənin ixrac gəlirlərinin 75 faizə qədərini təşkil edir və bu da iqtisadiyyatı hər hansı bir pozuntuya qarşı son dərəcə həssas edir.

İranın demək olar ki, alternativ marşrutları yoxdur.

Göreh-Cəsk layihəsi də daxil olmaqla, dolama boru kəmərləri yaratmaq cəhdləri məhdud olaraq qalır və blokadanın yaratdığı itkiləri kompensasiya edə bilmir.

Bu o deməkdir ki, hətta dəniz yolunun qismən bağlanması belə neft ixracını və qida idxalını kəskin şəkildə azalda bilər. Qida sektoru xüsusilə həssasdır: İran regionda ən böyük taxıl idxalçısıdır və bütün daşımalar da Hörmüzdən keçir.

Blokada tədarükü həftələrlə dayandıra bilər, bu da çatışmazlıq və daxili bazara təzyiq riski yarada bilər. Analitiklər qeyd edirlər ki, boğazın bağlanması İranın mövqeyini gücləndirmək əvəzinə, əslində onun öz iqtisadiyyatına xələl gətirir.

İxrac məhdudiyyətləri daha yüksək xərclərə, valyutanın dəyərdən düşməsinə və yanacaq və valyuta ehtiyatlarının çatışmazlığının artmasına səbəb olur.

Neft gəlirlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi sanksiyalar və vasitəçilər səbəbindən artıq ölkəyə əlçatan formada qaytarılmır.

Bundan əlavə, saxlama tutumunun olmaması və məhdud emal gücü quruda uzunmüddətli neft yığılmasını qeyri-mümkün edir.

Uzun müddətli blokada istehsalın məhdudlaşdırılmasına səbəb ola bilər ki, bu da yataqlara ziyan vurmaq və istehsal gücünün itirilməsi ilə təhdid yaradır.

Bu amilləri nəzərə alaraq, ekspertlər Hörmüz boğazının İranın strateji silahı deyil, əsas iqtisadi zəifliyi olduğu qənaətinə gəlirlər.

Əli Babayev