İran Xəzərin hüquqi statusu haqqında konvensiyanı ratifikasiya etməyib

Noyabrın 18-19-da İranın Gilan vilayətinin Rəşt şəhərində Xəzəryanı ölkələrin sahilyanı regionlarının rəhbərlərinin görüşü keçirilib. Görüşdə beş Xəzəryanı dövlətin (Azərbaycan, Rusiya, İran, Qazaxıstan, Türkmənistan) nümayəndələri iştirak edəcəklər.

İki gün davam edəcək görüşdə qarşılıqlı ticarət əlaqələrinin inkişafı, nəqliyyat-tranzit məsələləri, balıqçılıq, qarşılıqlı sərmayə yatırımı, ekologiya, Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin infrastrukturu və digər məsələlər müzakirə olunub. Azərbaycanı tədbirdə Xəzər dənizi sahilində yerləşən rayonların rəhbərləri təmsil ediblər. Sammitin ikinci günündə yerli və xarici qonaqlar fikir mübadiləsi aparıblar, sonra Ənzəli limanını və Xəzər Xüsusi İqtisadi Zonasını ziyarət etmək üçün Gilanın müxtəlif bölgələrinə səyahət ediblər.

"Alyans" Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Abutalıb Səmədov deyib ki, 2018-ci ildə Aktauda Xəzərin hüquqi statusu barədə konvensiya imzalanıb. Ekspert bildirib ki, bu konvensiyanın imzalanması sonrakı dövrdə müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına müsbət təsir göstərib:

"Müxtəlif səviyyələrdə tez-tez görüşlər keçirilir. Bu da ondan xəbər verir ki, artıq Xəzərətrafı ölkələrin əməkdaşlıq platforması yaranıb. Bu platformada ilk növbədə iqtisadi, nəqliyyat, investisiya sahəsində mühüm müzakirələr keçirilir, addımlar atılır. Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin başa çatdırılması və bu dəhlizin potensialından maksimum istifadə olunması bütün Xəzəryanı dövlətlər üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Ekoloji əməkdaşlıq da önəmli faktordur. Məlumdur ki, Xəzərin çirklənməsi, balıq ehtiyatlarının tükənməsi, su səviyyəsinin dəyişməsi bütün dənizətrafı ölkələri ciddi narahat edir. Bu istiqamətdə müzakirələrin keçirilməsi son dərəcə vacibdir. Eyni zamanda siyasi sahədə də Xəzəryanı dövlətlərin müzakirə edəcəyi kifayət qədər məsələ var. QHT-lər tərəfindən "Xəzər Evi Platforması"nın yaradılması da olduqca mühüm addımdır".

Analitikə görə, çətinliklər təbii ki, hələ də qalmaqdadır: "İran hələ də Xəzərin hüquqi statusu haqqında konvensiyanı ratifikasiya etməyib. Bəzən Xəzəryanı dövlətlərin maraqları üst-üstə düşmür. Rusiya və İranın bir çox hallarda konstruktiv mövqe tutmaması ciddi problemlərə yol açır. Ancaq bütövlükdə Xəzəryanı 5 ölkənin birgə fəaliyyəti gündən-günə artmaqdadır. Ukrayna müharibəsi və İranın üzləşdiyi problemlər bu platformanın tam gücü ilə işləməsinə mane olsa da, bütövlükdə proses müsbət qiymətləndirilməlidir".