İrəvan Ağ Evlə razılaşmadan geri çəkilir

Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan TRIPP layihəsi vasitəsilə çəkiləcək qaz boru kəmərinin marşrutunu dəyişməyi təklif edib.

Mirzoyan hesab edir ki, “Tramp marşrutu”ndan keçəcək dəmir yolu xətti boyunca boru kəmərlərinin necə çəkiləcəyini təsəvvür etmək çətindir. Onun sözlərinə görə, Araz çayı ilə qayalıqlar arasındakı ərazi çox dardır və burada yer məhduddur. Mirzoyan qeyd edib ki, cənub hissəsindən dəmir yolu və elektrik xətləri, sovet dövründə olduğu kimi, keçə bilər. Qaz və neft kəmərlərinin isə Ermənistan ərazisinin digər hissələrindən çəkilməsi mümkündür. 

Nazir alternativ variant kimi iki marşrutu mümkün hesab edib. Bunlardan biri Tavuş vilayəti, digəri isə Geqarkunik vilayətidir. Mirzoyanın bu açıqlaması TRIPP layihəsindən daha çox Paşinyanın təqdim etdiyi “Sülh kəsişməsi” ideyasına uyğun hesab edilir. Qeyd edək ki, SSRİ dövründə Azərbaycanla Ermənistan arasında təbii qaz nəql edən iki boru xətti  olub.

Onlardan biri Azərbaycan “mavi yanacağı”nın Qazax-İcevan-Dilican-Razdan-İrəvan xətti ilə ötürülməsini təmin edib. Bu magistral kəmərin maksimal ötürücülük qabiliyyəti 4,7 milyard kumetr təşkil edib. Lakin Birinci Qarabağ müharibəsində Ermənistan silahlı qrupları borunu partladıb. İkinci mavi enerji xətti isə 1990-cı ildə Azərbaycanın icazəsi olmadan Ermənistan tərəfindən Gorus-Xankəndi marşrutu ilə çəkilmiş və Qarabağda erməni separatçılarını yanacaqla təmin etmiş qaz boru xəttidir. 

Ararat Mirzoyan isə üçüncü təklif irəli sürür və kəmərin Ermənistanın Geqakunik vilayətindən keçməsini təklif edir. Lakin Basarkeçər istiqamətində təbii qazın nəqli Kəlbəcər və Laçın rayonundakı yüksək dağlıq ərazilərdən keçməklə mümkün ola bilər. Bu zaman yeni kompressor stansiyalarının inşası lazım olacaq. Boru xəttinin və ötürücü stansiyaların hansı şirkət tərəfindən inşa ediləcəyi isə məlum deyil. 

Hazırda ən real variant Qazax-İcevan-Dilican-Razdan marşrutu hesab edilir. Buna baxmayaraq, Laçın-Gorus istiqamətindən də keçməklə təbii qazın nəqli mümkündür. Bütün hallarda isə enereji xətlərinin çəkilməsi üçün Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasına ehtiyac var. De-yure sülhün mövcud olmaması istənilən istiqamətdən çəkiləcək enerji kəmərlərinə ciddi təhlükə yaradır. 

Ona görə də Ermənistan təbii qaz idxalını diversifikasiya etmək, eləcə də tranzit ölkəyə çevrilmək üçün Azərbaycanla sülh prosesini sürətləndirməlidir. Azərbaycan qazının Ermənistana təhciz olunması və həmin istiqamətdə üçüncü ölkələrə nəqli üçün bir sıra digər məsələlərə də aydınlıq gətirilməlidir. 
Çünki Ermənistanla ABŞ arasında 2025-ci ilin dekabr ayında imzalanmış “TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsinə dair çərçivə sənədi”ndə “Tramp marşrutu”ndan keçəcək kommunikasiya vasitələrinin adları çəkilir.

Layihənin icrası ilə məşğul olacaq “TRIPP Development Company” şirkəti dəmir yolu, avtomobil yolu, elektrik xətləri, hiberoptik kabellər, qaz kəmərləri və s. çəkilməsi və idarə olunmasını təmin etməlidir. İndi isə Ermənistan tərəfi qaz kəmərinin ABŞ ilə razılaşdırılmış istiqamətdə deyil, başqa marşrut üzrə həyata keçirilməsini təklif edir. Bununla bağlı adıçəkilən çərçivə sənədinə dəyişiklik edilib-edilməyəcəyi dəqiqləşdirilməlidir. 

Müşfiq Abdulla 
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: İrəvan qaz boru kəməri

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin