İrəvan yenidən Rusiyaya meyllənir

Çoxdankı düşmənlər olan Ermənistan və Azərbaycan “yaxınlaşma yarışı” kimi xarakterizə oluna biləcək bir yarışa girişib və hər biri Rusiya ilə gərgin əlaqələri adlamağa çalışır. Münasibətlərin düzəldilməsi İrəvan və Bakının sülh müqaviləsi imzalanmazdan əvvəl üstünlük əldə etmə manevrləri kimi görünür.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Eurasia.net” yazıb.
Təhlildə qeyd olunur ki, Ermənistan və Azərbaycan müqavilə mətni layihəsinin yekunlaşdığını etiraf ediblər, lakin imzalanma tarixi müəyyənləşməyib:
Martın 13-dən etibarən Azərbaycan Ermənistana konstitusiya dəyişikliyinin qəbul edilməsi və ATƏT-in Minsk qrupunun buraxılması da daxil olmaqla, sülh sazinin imzalanması üçün ilkin şərt qoyub.
İrəvana təzyiqləri artırmaq üçün Azərbaycan rəsmiləri döyüşkən mövqe tutub. O, dəfələrlə Ermənistanı sərhəddə silahlı təxribatlar törətməkdə ittiham edib. Ermənistan hakimiyyəti bunu qətiyyətlə təkzib edib.
Bununla bərabər, Azərbaycan Moskva ilə strateji tərəfdaşlığını bərpa etmək üçün bəzi addımlar atıb. Ötən il dekabrın sonunda Azərbaycanın mülki təyyarəsinin Rusiya hava hücumundan müdafiə qüvvələri tərəfindən təsadüfən vurulmasından sonra ikitərəfli əlaqələr xeyli pisləşib. Azərbaycan rəsmiləri martın əvvəlində münasibətlərdəki pozğunluğun aradan qaldırıldığını bildirmişdilər.
Ermənistan hökuməti də son bir neçə gündə Moskva ilə arasındakı ziddiyyəti aradan qaldırma üçün becid cəhdləri ilə diqqəti cəlb edib. Rusiyaya uzun müddət Ermənistanın geosiyasi himayədarı kimi baxılırdı, lakin Azərbaycanın 2023-cü ildə Qarabağı yenidən tam nəzarətinə almasından sonra ikitərəfli münasibətlər sürətlə korlandı. İrəvanda geniş yayılmış fikir ondan ibarətdir ki, Rusiya Ermənistanın suverenliyini müdafiə etmək üçün müqavilə öhdəliklərini yerinə yetirmir, yəni o xəyanət edib.
2024-cü ildə baş nazir Nikol Paşinyan hökuməti Rusiya ilə əlaqələrin səviyyəsini aşağı salıb. Eyni zamanda, ABŞ və Avropa İttifaqı (Aİ) ilə iqtisadi və təhlükəsizlik əlaqələrini gücləndirməyə, o cümlədən Aİ-yə üzv olmaq istiqamətində addımlar atıb.

Bakının döyüşkənliyi və Kremlin Azərbaycana növbəti dəfə dəstək verə biləcəyinə dair narahatlıqlar, görünür, Ermənistan rəsmilərini diplomatik mexanizmləri dəyişməyə və Moskvanın rəğbətini qazanmağa sövq edib. Martın 14-də, sülh müqaviləsinin yekunlaşmasına aid bəyanatın səslənməsindən bir gün sonra Paşinyan bildirib: mayın 9-da Moskvada keçiriləcək Qələbə paradına qatılacaq.
Ertəsi gün Azərbaycan lideri İlham Əliyev də Qələbə Günündə Qızıl Meydanda keçiriləcək şənliklərə qatılacağını təsdiqləyib.
Martın 20-də Rusiyada Kremllə əlaqələri yaxşılaşdırmaq üçün Nikol Paşinyanın Ermənistan dövlət qurumlarına göstəriş verdiyi barədə xəbərlər yayılıb. Bundan başqa, son bir neçə gündə Ermənistan və Rusiya rəsmiləri arasında yüksək səviyyəli təmaslar gözə dəyib.
Ermənistan XİN-nin bəyanatına görə, nazirliyin yüksək səviyyəli rəsmiləri rusiyalı vəzifədaşları ilə Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesini müzakirə edib, eyni zamanda, “iki ölkə arasında müxtəlif səviyyələrdə siyasi dialoqun vacibliyini vurğulayırlar”.
Bundan əlavə, rəsmilər ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsini müzakirə, Ermənistan isə Rusiya sərhədçilərinin sərhəd məntəqələrindən çıxarılması səylərinin dayandırıldığını bəyan edib. Bundan başqa, Rusiya rəsmiləri dövlət kanalları və proqramlarının Ermənistanda yayımının bərpasını müzakirə etmək üçün İrəvana dəvət olunublar.
Son hadisələr Rusiyanın Qafqazdakı geosiyasi taleyinin qəfil dəyişməsini göstərir. 6 ay əvvəl Ermənistan və Azərbaycan Rusiyanın regional təhlükəsizliyin təminatçısı rolunu inkar etməklə ümumi razılığa gəlib, Kreml mühüm statusunu itirmə ərəfəsində olduğu kimi görünüb. Onlar həm də Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesində Moskvanın vasitəçi olma cəhdini də rədd ediblər.
Mövcud şərait Rusiyanın gələcək hadisələrə təsir etmə qabiliyyətini yenidən canlandırır. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun Ermənistan-Rusiya münasibətlərinə verdiyi qiymət də bunu göstərir: “Biz Ermənistan tərəfinin ikitərəfli münasibətlərimizin perspektivlərinə dost münasibətindən çox razıyıq və onları hər cür inkişaf etdirməyə hazırıq”.
Bu manevrlərdən sonra sülh prosesi başqa bir maneədə ilişib qalıb. Azərbaycan rəsmiləri müqavilənin imzalanmasından əvvəl Bakının ilkin şərtlərinin yerinə yetirilməsində israr edir, lakin Paşinyan Bakının istəklərinə boyun əyməyə meylli deyil. Ermənistan liderləri indi daha çox əmindir – “Rusiya bizi sıxışdırmayacaq”.
Amma Paşinyan hökuməti üçün bu ümid baha başa gələ bilər. Yaxın perspektivdə Rusiya ilə yaxın əməkdaşlıq müqabilində İrəvan çox güman ki, “Zəngəzur dəhlizi”ndə Rusiyanın daimi təhlükəsizlik rolu tələbi ilə üzləşməli olacaq. Bundan əlavə, Rusiya Ermənistanın ABŞ və Aİ ilə ticari-siyasi əlaqələrinin pərəstişkarı deyil və baş nazirin “Real Ermənistan” vizyonunu dəstəkləmir.
Y. QACAR