İrəvanın Moskvaya 30 illik sözü ortaya çıxdı: Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı yeni vəziyyət

Son dövrlərdə Rusiya və İranın Zəngəzur dəhlizinin açılmasına qarşı mövqelərinin yenidən aktivləşməsi regionda diqqət çəkən geopolitik gərginlik yaratmağa başlayıb.

Zəngəzur dəhlizi yalnız Azərbaycan və Ermənistanı birləşdirən tranzit yolu deyil, həm də regionda enerji və ticarət axınlarını formalaşdıran strateji marşrut kimi önəm daşıyır. Rusiya və İranın mövqeyi bu dəhlizin açılmasının onların regional təsir imkanlarını məhdudlaşdıracağı qorxusundan irəli gəlir. Onlar həm iqtisadi, həm də geosiyasi maraqlarını qorumaq məqsədilə Azərbaycanın təşəbbüslərinə qarşı çıxır, eyni zamanda Cənubi Qafqazda yeni balansların formalaşmasına təsir göstərməyə çalışırlar.

Globalinfo.az-a danışan siyasi şərhçi Şəhla Cəlilzadə deyib ki, 2021-ci ilin məlumatına əsasən Ermənistanda dəmir yollarının ümumi uzunluğu təxminən 700 kmdir və bunun demək olar tamamı Rusiyanın nəzarətindədir:

“O cümlədən, dəmir yolları kadrları, dispetçerlik və texniki istismar Rusiya standartlarına bağlıdır. Belə ki, Rusiya Dəmiryollarının subsidiarı olan “Cənubi Qafqaz Dəmiryolu” şirkəti 2008-ci ildə Ermənistandan 30 illik konsessiya alıb. Başqa sözlə, Rusiya ən azı 2038-ci ilədək Ermənistanda mövcud dəmir yol sistemini idarə etməyə davam edəcək. Konsessiyanın ləğvi dövlətlərarası kommersiya hüququ elementləri daşıyaraq beynəlxalq arbitraj, milyardlarla dollar kompensasiya riski daşıdığına görə, yaxın və orta perspektivdə nəzərdə tutulmur. Lakin baş nazir Nikol Paşinyan yeni layihələr, sazişlər vasitəsilə bir sıra strateji sahələrdə, o cümlədən, enerji, mədən və təhlükəsizlik sahələrində Rusiya təsirini azaldıb. TRIPP (Zəngəzur dəhlizi) layihəsi Ermənistanın Rusiyadan həm də strateji sayılan dəmiryolları vasitəsilə beynəlxalq nəqliyyat-logistika imkanları əldə etməsində, dünyaya çıxışında asılılığının azaldılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Şəhla Cəlilzadə

TRIPP layihəsi yaxın perspektivdə, 49 yaxud 99 illik müddətdə (hansı variant reallaşacaqsa) İrəvanın Moskvadan müvafiq asılılığının azalmasına gətirib çıxaracaq. Uzun perspektivdə ola bilsin ki, Rusiyanın Ermənistanın dəmiryolu sahəsində təsiri yox ediləcək. Odur ki, Kreml buna həssas yanaşır. Çünki strateji sahələrə nəzarət imkanlarının azalması Rusiyanın Cənubi Qafqazda təsir gücünün azalması deməkdir. Buna görə də, Kreml rəsmiləri Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) üzvlüyünü, bu ölkənin sərhədlərində Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin (FSB) fəaliyyətini diqqətə çatdıraraq Moskvanın TRIPP layihəsində də iştirakını tələb edir. Tarixi paralellər aparsaq, Rusiya 1994-cü ildə əldə olunan “Əsrin müqaviləsi”nə də qəti qarşı çıxırdı. Lakin burada müəyyən pay əldə etdikdən sonra geri çəkildi. Aydındır ki, Moskvanın yeni qlobal layihənin qarşısını almağa gücü və iradəsi yenə də yetməyəcəkdir. Lakin ola bilsin ki, Paşinyan hakimiyyəti TRIPP-lə bağlı sazişdə qeyd olunduğu kimi üçüncü tərəflərlə əməkdaşlıq çərçivəsində Rusiyaya müəyyən pay bölgüsü ayırsın.

Bu, ehtimaldır. Lakin necə ki, Azərbaycanın enerji resurslarının Qərb istiqamətində daşınması Rusiyanın geosiyasi təsir imkanlarını azaltdı, eləcə də yeni qlobal kommunikasiya layihəsi reallaşdıqdan sonra Rusiyanın bölgəyə təsiri müvafiq sahədə bir o qədər azalacaq, balanslaşdırılacaq. Bunun baş verməsi qaçınılmazdır”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az