İş, yoxsa diplom: Təhsil sisteminin qarşısındakı əsas vəzifə

“Bu gün Azərbaycan təhsil sistemi ilə real sektor arasında ciddi bir uyğunsuzluq mövcuddur. 

Təhsil sistemi inkişafın lokomotivi olmaq əvəzinə, iqtisadiyyatın arxasınca sürünür. Əslində təhsil gələcəyi formalaşdırmalı, yeni peşələr yaratmalı, texnologiyanın önündə getməli olduğu halda, hazırkı situasiyada yalnız mövcud sənaye və xidmət sahələrinin tələblərinə uyğunlaşmaqla kifayətlənir. Bu isə təhsilin konservasiyasına, yəni mövcud vəziyyətin dəyişməz saxlanmasına səbəb olur”. 

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, bu fikirləri təhsil üzrə ekspert Kamran Əsədov deyib. 

Ekspert qeyd edib ki, Dövlət Statistika Komitəsinin 2023-cü il hesabatına əsasən, ölkədə hər il ali məktəbləri bitirən təxminən 45 min məzunun yalnız 52%-i iki il ərzində ixtisasına uyğun iş tapa bilir: 

“Qalanları ya işsiz qalır, ya da qeyri-professional sektorlarda çalışır. 2022-ci il məlumatına görə, işəgötürənlərin 61%-i ali məktəblərdən gələn məzunların praktiki bacarıqlarının qeyri-kafi olduğunu bildirir. Bu isə birbaşa tədris proqramlarının əmək bazarının dinamikasına cavab vermədiyini göstərir. 

“Təhsil haqqında” Qanunun 4-cü maddəsində qeyd olunur ki, təhsil sistemi cəmiyyətin sosial sifarişinə uyğun olaraq şəxsiyyətin intellektual və fiziki inkişafını təmin etməlidir. Lakin bu “sosial sifariş” anlayışı çox zaman yalnız mövcud bazar konyunkturası ilə ölçülür. Nəticədə, təhsil strategiyası yeni trendləri müəyyən etmək əvəzinə, olanla yetinmək məcburiyyətində qalır.

Halbuki, bu yanaşma nə innovasiyanı təşviq edir, nə də rəqabətə davamlı iqtisadiyyatın əsasını formalaşdırır”. Ekspertlərin sözlərinə görə, dünya təcrübəsi göstərir ki, inkişaf etmiş ölkələrdə təhsil sistemi yalnız mövcud iqtisadi ehtiyaclara deyil, həm də gələcək proqnozlara əsaslanır: 

“Məsələn, Finlandiyada təhsil strategiyası hər beş ildən bir yenilənir və tədris proqramları iqtisadiyyatda gözlənilən texnoloji dəyişikliklərə uyğun proqnozlarla tənzimlənir. Almaniyada “Industrie 4.0” proqramı çərçivəsində peşə və ali təhsildə avtomatlaşdırma, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik üzrə ixtisaslar dövlət səviyyəsində prioritet elan olunub. ABŞ-də isə universitetlər texnoloji startaplarla birbaşa əməkdaşlıq edərək, kurrikulumlarını dəyişən bazar ehtiyaclarına çevik şəkildə uyğunlaşdırırlar.

Bütün bu faktlar göstərir ki, universitet yalnız əmək bazarına uyğun mütəxəssis hazırlamaqla kifayətlənməməli, həm də bu bazarın özünü dəyişdirən gücə çevrilməlidir. Əgər təhsil yalnız mövcud reallığa uyğunlaşırsa, bu zaman onun missiyası tükənmiş olur. Bizim universitetlər təkcə “mövcud olan üçün” deyil, “hələ olmayan, amma olacaq” sahələr üçün də kadr yetişdirməlidir. 

Təhsilin real sektordan geri qalması təkcə iqtisadi problem deyil, həm də strateji milli təhlükəsizlik məsələsidir. Çünki sabahın sənayesi, səhiyyəsi, kənd təsərrüfatı və idarəçiliyi bugünkü təhsilin məhsulu olacaq. Əgər bu gün təhsil sistemi bu sahələrə istiqamət verə bilmirsə, sabah ölkə texnoloji asılılıq və rəqabətsizliklə üz-üzə qalacaq. 

Təhsil ya istiqamət verir, ya da geridə qalır. Təəssüf ki, biz hazırda ikinci ssenarini yaşayırıq. Bunu dəyişməyin yolu isə təhsili bazarın arxasınca getməyə məcbur edən konservativ yanaşmadan imtina edib, onu bazara yol göstərən, onu yönləndirən strateji alətə çevirməkdən keçir”. 

Nigar 
“Cebheinfo.az”