İsrail XİLAS YOLUNU “yeni İran”da axtarır? Dünyanı gözləyən ŞOK TƏHLÜKƏ KONKRET

İsrail diplomatiyası hələ də Səudiyyə Ərəbistanı istiqamətinə baxdığı bir vaxtda, ekspert dairələrində getdikcə daha radikal suallar səslənir: bəlkə də Təl-Əviv uzun illərdir yanlış ünvana yönəlib?

KONKRET.az xəbər verir ki, 7 oktyabr 2023-cü il hadisələrindən və Ər-Riyadla normallaşma prosesinin faktiki olaraq dondurulmasından sonra İsrail ictimai-siyasi mühitində bir müddət əvvəl siyasi tabu sayılan fikir gündəmə gəlib. Söhbət İsrail üçün strateji çıxış yolunun sünni monarxiyaları ilə ittifaqdan deyil, gələcəkdə teokratik rejimdən sonrakı İrandan – “yeni İran”dan keçə biləcəyi ehtimalından gedir. Bu kontekstdə politoloq, doktor Eddi Koenin “Maariv” qəzetində dərc olunan məqaləsi sadəcə təxribat deyil, İsrailin xarici siyasət düşüncəsində dərin çatların və cavabsız sualların göstəricisi kimi dəyərləndirilir.

Koenin məqaləsi məhz diplomatik eyhamlardan imtina etməsi ilə diqqət çəkir. Müəllif İsrailin son illərdə xarici siyasət leksikonunda əsas yer tutan iki anlayışın – “mülayim sünni dövlətlər” konsepsiyasının və Səudiyyə Ərəbistanı ilə normallaşma ideyasının – artıq aktuallığını itirdiyini iddia edir. Onun fikrincə, İsrail üçün strateji gələcək Ər-Riyaddan deyil, postislamçı, postteokratik Persiyadan – yəni “yeni İran”dan keçə bilər.

Koen Qətər, Oman və xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanını terror strukturlarına dəstəkdə, İranla taktiki yaxınlaşmada və sistemli anti-İsrail diplomatiyasında ittiham edir. 7 oktyabrdan sonra Ər-Riyadın mövqeyi doğrudan da İsrail siyasi dairələrinin gözləntilərindən fərqli oldu: Səudiyyə Ərəbistanı Fələstin dövlətinin tanınması üçün Qərbə təzyiqləri artırdı, İsraili beynəlxalq platformalarda tənqid etdi və normallaşma prosesini dayandırdı. Bununla belə, məqalədə vurğulanır ki, İsrailin dövlət siyasəti emosiyalara deyil, praqmatik hesablara əsaslanır. Ər-Riyad heç vaxt Təl-Əviv üçün “dost” deyil, müəyyən şərtlər daxilində İranın bölgədəki təsirini balanslaşdıra biləcək potensial tərəfdaş kimi qiymətləndirilib.

Məqalənin ən mübahisəli hissəsi isə mümkün İsrail–İran yaxınlaşması ilə bağlı irəli sürülən tezislərdir. Koen İran müxalifətinə, xüsusilə Rza Pəhləvinin fiquruna, eləcə də İran cəmiyyətindəki antiislamçı meyllərə istinad edir və şah dövründəki İsrail–İran əməkdaşlığını xatırladır. Analitik baxımdan İsrailin İran rejimi ilə İran xalqını fərqləndirməsi və müxalifətlə əlaqələri yeni deyil. Lakin müəllif bu arqumentləri reallıqdan çox uzaq, demək olar ki, geosiyasi utopiyaya çevirir.

Yazıda qeyd olunur ki, “yeni İran”ın İsrailin strateji müttəfiqinə çevrilməsi hazırkı təhlükəsizlik doktrinasında yalnız uzaq və nəzəri ssenari kimi mövcud ola bilər. İsrailin əsas prioriteti isə bu gün və indi İranın nüvə proqramının və regional təsirinin qarşısını almaqdır, Tehranda rejim dəyişikliyini gözləmək yox.

Beləliklə, məqalə İsrailin xarici siyasətində dərin müzakirələrə yol açsa da, rəsmi Təl-Əvivin real kursu ilə bu cür radikal fantaziyalar arasında ciddi fərqin olduğu açıq şəkildə görünür.

Natiq Səlim,
KONKRET.az