İstanbul və Tehran kəskin su qıtlığı ilə üz üzə

Su həyatın əsas təməlini təşkil edən ən qiymətli resurslardan biridir. Onun səmərəli idarə olunması yalnız ekoloji deyil, həm də iqtisadi, sosial və təhlükəsizlik baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir. Son illərdə qlobal iqlim dəyişikliyi, əhali artımı və sənayeləşmə prosesləri su ehtiyatlarına olan təzyiqi artırıb və suyun idarə edilməsini dövlət siyasətinin mərkəzində duran strateji məsələ halına gətirib.

Türkiyə KİV-i məlumat verir ki, İstanbulda su anbarlarındakı ehtiyatlar 28 faizə düşüb. İstanbul Su və Kanalizasiya İdarəsinin (İSKİ) açıqlamasına görə, şəhərin su anbarlarında suyun səviyyəsi 27,8 faizdir ki, bu da 868 milyon kubmetr suyun 241,3 milyon kubmetrini təşkil edir. Bu göstərici son on ildəki ən aşağı səviyyələrdən biridir və yalnız 2023-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisə edilə bilər, həmin vaxt anbarlar cəmi 16 faiz su ilə dolu idi.

Apreldən etibarən anbarlardakı ehtiyatlar davamlı olaraq azalaraq 80 faizdən bu səviyyəyə düşüb. Şəhəri təmin edən on anbardan yalnız biri 25 faizdən çox su ilə doludur, dördü isə yalnız 2 faizdən az su saxlayır. İstanbulda 16 milyondan çox insan yaşayır və şəhərin gündəlik su istehlakı təxminən 3,18 milyon kubmetrdir. Bu səbəbdən şəhər hakimiyyəti və İSKİ sakinlərə suyu qənaətlə istifadə etməyi tövsiyə edir.

İstanbulun su böhranı yalnız yerli bir məsələ deyil; bu, qlobal su idarəçiliyinin strateji əhəmiyyətini vurğulayan bir nümunədir. Dünyanın müxtəlif bölgələrində su ehtiyatlarının azalması, quraqlıq və iqlim dəyişikliyi nəticəsində yaranan su böhranları ciddi narahatlığa səbəb olur. Məsələn, Pakistanda günəş enerjisi ilə işləyən su nasoslarının artması yeraltı su ehtiyatlarının sürətlə tükənməsinə gətirib çıxarır. “Reuters” agentliyi yazır ki, 2025-ci ildə bu ölkədə təxminən 650 min belə nasos fəaliyyət göstərir. Texnologiya suvarma xərclərini azaltsa da, yeraltı su ehtiyatlarının sürətlə azalmasına səbəb olur.

Avropada da su ehtiyatları ciddi təzyiq altındadır. Avropa Ətraf Mühit Agentliyinin hesabatına görə, iqlim dəyişikliyi və çirklənmə nəticəsində Avropanın təbii resursları, xüsusən də su ehtiyatları təhlükə həddinə yaxınlaşır ki, bu da iqtisadi təhlükəsizlik üçün ciddi risklər yaradır. Bundan əlavə, “Guardian” qəzeti yazır ki, İran hökuməti su çatışmazlığına görə Tehran şəhərini köçürməyi nəzərdən keçirir. Bu qərar əhalinin çoxalması, yeraltı su ehtiyatlarının azalması və infrastrukturun qeyri-kafi olması ilə bağlıdır.

Ümumiyyətlə, dünyada su ilə bağlı risklər təkcə çatışmazlıq və qıtlıqla məhdudlaşmır. Su resurslarının idarə edilməsində qeyri-bərabər paylanma ölkələr arasında gərginliklərə və hətta geosiyasi qarşıdurmalara səbəb ola bilər. Misal üçün, Dəclə və Fərat kimi beynəlxalq çay hövzələrində su istifadəsi regional siyasətin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu vəziyyət göstərir ki, su diplomatiyası yalnız texniki və ekoloji məsələlərdən ibarət deyil, o strateji düşüncə və uzunmüddətli planlaşdırma tələb edir.

Bir sözlə, su idarəçiliyi yalnız ekoloji və iqtisadi məsələ deyil, həm də milli təhlükəsizlik və geosiyasi strategiyanın ayrılmaz hissəsidir. Su resursları üzərində effektiv nəzarət və davamlı idarəetmə ölkələrin su diplomatiyasını qurmasına imkan yaradır. Qlobal çağırışlar və iqlim dəyişiklikləri fonunda su idarəçiliyinə sərmayənin yatırılması və strateji planlaşdırmanın hazırlanması ölkələrin gələcək uğurunun əsas şərtidir.

Səbuhi MƏMMƏDOV
XQ