İsveçdə aparılan araşdırma, yağlı pendir və qaymağın demans riskini azaltdığını göstərib

İsveçdə aparılan uzunmüddətli bir araşdırmaya görə, yüksək yağlı pendir və qaymağın istehlakı demans riskini azalda bilər.
"Neurology" jurnalında dərc olunan araşdırma, çedder, bri, qauda və yağlı qaymaq kimi yağlı süd məhsullarını müntəzəm olaraq istehlak edən insanların, az və ya heç yeməyənlərə nisbətən bir neçə onillik müşahidə müddətində demans inkişaf etdirmə ehtimalının daha az olduğunu göstərir.
Tədqiqatda İsveçdə orta yaş həddi 58 olan 27670 yetkin iştirak etmişdir. İştirakçılar təxminən 25 il izlənilib və bu müddət ərzində 3208 nəfərə demans diaqnozu qoyulub.
Tədqiqatın əvvəlində iştirakçılar həftəlik qəbul etdikləri qidaları qeyd ediblər, əvvəlki illərdəki pəhrizləri haqqında ətraflı anketləri cavablandırıblar və tədqiqatçılarla qida hazırlama üsullarını müzakirə ediblər. Alimlər müəyyən ediblər ki, gündə ən azı 50 qram tam yağlı pendir (təxminən iki dilim çedder) yeyən insanlarda demensiya inkişaf ehtimalı gündə 15 qramdan az yeyənlərə nisbətən daha azdır.
Tam yağlı pendirlər yağ tərkibi 20 faizdən çox olanlar kimi müəyyən edilib, qatı qaymaq isə adətən 30-40 faiz yağ ehtiva edir.
Yaş, cins, təhsil səviyyəsi və pəhriz keyfiyyəti kimi amillər nəzərə alındıqdan sonra, daha çox pendir istehlakı demensiya riskinin 13 faiz aşağı olması ilə əlaqələndirilib.
"Fərdi demensiya növlərini təhlil etdikdə, daha çox tam yağlı pendir yeyən insanların damar demensiyası riskinin 29 faiz aşağı olduğunu aşkar etdik", - deyə İsveçdəki Lund Universitetinin qidalanma epidemiologu və tədqiqatın aparıcı müəllifi Emili Sonestedt izah edib.
"Həmçinin Alzheimer xəstəliyinin daha aşağı riskini müşahidə etdik, lakin yalnız APOE e4 gen variantı (Alzheimer xəstəliyi üçün genetik risk faktoru) olmayanlarda."
Gündəlik qatı qaymaq istehlakı da demensiya riskinin daha aşağı olması ilə əlaqələndirilib. Gündə ən azı 20 qram (təxminən bir-iki xörək qaşığı) istehlak edən insanlarda, ümumiyyətlə istehlak etməyənlərlə müqayisədə 16 faiz daha aşağı risk var idi.
Bu əlaqə bütün süd məhsullarına şamil edilməyib.
"Yüksək yağlı pendir və qaymaq demensiya riskini azaltmaqla əlaqəli olsa da, digər süd məhsulları və az yağlı alternativlər bu təsiri göstərməyib. Beləliklə, beyin sağlamlığına gəldikdə, bütün süd məhsulları eyni dərəcədə yaradılmayıb", - Sonestedt deyib.
Nəticələrə baxmayaraq, mütəxəssislər araşdırmanın tam yağlı süd məhsulları ilə demensiya riskinin azalması arasında səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmədiyini bildirirlər. “Alzheimer’s Society” cəmiyyətindən doktor Riçard Okli, fiziki fəaliyyət, balanslı pəhriz, siqaret çəkməmək və orta dərəcədə spirtli içki istehlakı kimi həyat tərzi amillərinin daha vacib rol oynadığını vurğulayıb.
"Bu araşdırma, pendir və ya qaymaq kimi daha çox tam yağlı süd məhsulu yeməyin demensiya riskini azalda biləcəyini göstərmir", - deyə o bildirib.
"Məlumatlar göstərir ki, siqaret çəkməmək, fiziki aktivliyi qorumaq, sağlam və balanslı qidalanmaq, xroniki xəstəlikləri idarə etmək və daha az spirtli içki qəbul etmək demensiya riskini azaltmaqda bir qida məhsuluna diqqət yetirməkdən daha çox əhəmiyyətli rol oynayır."
Edinburq Beyin Tədqiqatları Mərkəzinin direktoru professor Tara Spayres-Cons başqa bir məhdudiyyəti qeyd etdi: iştirakçıların pəhrizləri demensiya diaqnozları təhlil edilməzdən 25 il əvvəl yalnız bir dəfə qiymətləndirilib.
"Pəhriz və digər həyat tərzi amillərinin bu 25 il ərzində dəyişməsi çox ehtimal olunur", - deyə o bildirib və ümumilikdə həyat tərzinin beyin sağlamlığında əsas amil olaraq qaldığını əlavə edib.
"Bu sahədə çoxlu sayda dəlil sağlam pəhrizin, müntəzəm məşqlərin və idrakı stimullaşdıran fəaliyyətlərin beyin dayanıqlığını artırdığını göstərir", - deyə o əlavə edib.
“Hər hansı bir qidanın insanları demensiyadan qoruduğuna dair inandırıcı dəlil yoxdur,”-deyə o vurğulayıb.
Almaz Həsənli