İtaliyanın altında müəmmalı proses: Yer qabığı içəridən açılır

İtaliyanın dərinliklərində qeyri-adi geoloji proses baş verir. Alimlər ehtimal edirlər ki, yer qabığının aşağı təbəqələri tədricən ayrılaraq mantiyaya doğru batır. Bu proses yer qabığının sanki içəridən “açılmasına” bənzəyir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Focus" yazıb.

Apennin dağları İtaliya yarımadası boyunca təxminən 1200 kilometr uzanır. Bu dağ silsiləsi uzun müddətdir alimlər qarşısında bir tapmaca olaraq qalır: onun bəzi hissələrində yer qabığı dartılır, digər hissələrində isə sıxılır. Eyni zamanda, bəzi ərazilər yüksəlir, qonşu sahələr isə aşağı enir. Dağ sisteminin müxtəlif tərəflərində zəlzələlərin xarakterində də fərqlər müşahidə olunur.

Florensiya Universitetindən Stefano Tavani başda olmaqla bir qrup geoloq hesab edir ki, bu prosesin izahı delaminasiya adlanan hadisə ola bilər.

Bu proses zamanı litosferin sıx və ağır aşağı təbəqələri yuxarıda yerləşən süxurlardan tədricən ayrılır və Yer mantiyasının daha dərin qatlarına batır.

Alimlər baş verənləri fermuarın açılmasına bənzədirlər. Bu zaman aşağı təbəqələrin ayrılmağa başladığı zona tədricən yerini dəyişir. Tədqiqatçılar həmin zonanı delaminasiya cəbhəsi adlandırırlar.

Geoloqlar GPS və zəlzələ məlumatlarını araşdırıblar

Hipotezlərini yoxlamaq üçün alimlər GPS məlumatlarını, peyk müşahidələrini və seysmik ölçmələri təhlil ediblər. Bundan əlavə, onlar yer qabığı ilə mantiya arasındakı sərhədi — Moxoroviçiç sərhədini, yaxud Moho sərhədini də araşdırıblar.

Əldə olunan məlumatlar Apennin dağlarının altında 500 kilometrdən artıq məsafəyə uzanan qeyri-adi strukturun mövcudluğuna işarə edib.

Tədqiqatçılar üçün yer səthinin hərəkəti xüsusi maraq doğurur. GPS ölçmələrinə əsasən, Apennin dağlarının daxili hissəsi ildə təxminən 4 millimetr sürətlə dartılır. Eyni zamanda, dağ sisteminin xarici hissəsi ildə təxminən 2 millimetr sürətlə sıxılır.

Geoloqlar bu vəziyyəti akkordeonun hərəkəti ilə müqayisə ediblər: sistemin bir hissəsi dartıldığı halda, digər hissəsi sıxılmaqda davam edir.

Adriatik dənizinin burada rolu nədir?

Müasir mənzərə daha qədim proseslərlə bağlı ola bilər. Apennin dağlarının formalaşması milyonlarla il ərzində tektonik plitələrin toqquşması və plitələrdən birinin mantiyaya batması fonunda baş verib.

Bu proseslər dağ sisteminin qərb tərəfində yer qabığının dartılmasına və Tirren dənizi hövzəsinin yaranmasına səbəb olub.

Lakin belə dartılmanın əsas mərhələsi təxminən 2 milyon il əvvəl başa çatıb. Buna baxmayaraq, Apennin dağlarında deformasiya davam edib.

Tədqiqatçıların fikrincə, yer qabığının hərəkətinin bu günədək davam etməsini məhz delaminasiya izah edə bilər.

Sıx və ağır aşağı təbəqələr ayrılaraq mantiyaya batdıqda, onların yerini daha yüngül və isti material tuta bilər. Bu isə yer qabığının qalxmasına və dartılmasına səbəb ola bilər.

Bununla belə, hərəkət edən delaminasiya cəbhəsinin qarşısında yer qabığı batmaqda olan strukturla əlaqəsini qoruyur. Nəticədə həmin ərazidə sıxılma və çökmə prosesləri meydana gəlir.

Aydın