Kağız parçalarından sənət əsəri Jan Arpın “Təsadüfi dördbucaqlılar”ı

Bu gün tanınmış alman əsilli fransız rəssam Jan Arpın doğum günüdür.

Kulis.az “Palitra” rubrikasında boyakarın "Təsadüfi dördbucaqlılar" əsəri haqqında materialı təqdim edir.

Heykəltəraş, rəssam və şair Jan Arp Strasburq şəhərində anadan olub, Təsviri İncəsənət Akademiyasında Strasburq, Veymar və Parisdə təhsil alıb.
O, I Dünya müharibəsinin gətirdiyi xaos və dağıntılara etiraz olaraq Sürixdə yaranan dadaizm hərəkatının təsisçilərindən və əsas ideoloqlarından biri olub.
Rəssam həndəsi mücərrədlikdən uzaqlaşaraq təbiətin orqanik formalarını, hüceyrələri, daşları və insan bədəninin axıcı xətlərini xatırladan "biomorf mücərrədlik" üslubunu yaradıb.
Arp ağac relyeflər, kağız kollajları və tunc heykəllərində sənətkar iradəsindən çox təsadüflərə üstünlük verərək sürrealizm və mücərrəd sənətin inkişafına mühüm töhfələr verib.
1966-cı ildə Bazeldə vəfat edən ustadın yaratdığı sərbəst, ahəngdar formalar XX əsrin müasir heykəltəraşlığı və dizayn estetikası üçün təməl hesab olunur.

"Təsadüfi dördbucaqlılar"

Jan Arpın dadaizm inqilabının qabaqcıl əsərlərindən sayılan bu kollajı 1916–1917-ci illərdə Sürixdə ərsəyə gətirilib.
I Dünya müharibəsinin dəhşətləri fonunda rəssam bəşəriyyətin rasional аğlına, akademik sənət qaydalarına və klassik kompozisiya nizamına qarşı çıxmaq istəyirdi.
Rəvayətə görə, Arp hazırladığı kağız kəsiklərinin kompozisiyasından narazı qaldıqda onları cıraraq yerə atmış və təsadüfən döşəməyə düşən parçaların dağınıq, azad və təbii nizamını gördükdə onları eynilə boz kağız üzərinə yapışdırmaq qərarına gəlmişdi.
Əsər hazırda Nyu-Yorkun Modern İncəsənət Muzeyində nümayiş etdirilir.
Kətan üzərində mərkəzi ideya sənətkarın subyektiv iradəsini aradan qaldırmaq və şüuraltı təsadüfün harmoniyasını nümayiş etdirməkdir.
Mavi və ağ kağız tikələri boz fon üzərində tamamilə sərbəst, heç bir həndəsi hesablama aparılmadan paylanıb.
Bu formalar klassik kompozisiya mərkəzinə və ya simmetriyaya tabe deyil; onlar təbiətin özbaşına yarattığı nizamı — ağacdan düşən yarpaqların və ya dəniz kənarındakı daşların səpələnməsini xatırladır.
Arp bu tablo ilə ənənəvi "rəssam hər şeyə nəzarət edən yaradıcıdır" konsepsiyasını məhv etməyə nail olub.
Fonun sadəliyi, pastel rəng kontrastı və formaların təbii dağınıqlığı məkana mənsubiyyətsiz, sakit və eyni zamanda üsyankar ruh bəxş edir.
Rəsm şüurun təzyiqindən azad olunmuş sənətin, təbii xaosun və dadaist azadlığın vizual təzahürüdür.