Kainatın “körpəlik” dövründən gələn işıq aşkarlandı

Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) Evklid Kosmik Teleskopu indiyədək müşahidə edilmiş ən qədim kvazarları aşkar edib.

“Qafqazinfo”nun məlumatına görə, alimlər bildirirlər ki, bu kəşf superkütləli qara dəliklərin kainatın ilk dövrlərində necə bu qədər sürətlə formalaşdığı ilə bağlı sirri daha da dərinləşdirir.

Beynəlxalq astronomlar qrupu Evklid teleskopunun köməyi ilə ümumilikdə 31 yeni kvazar aşkarlayıb. Onlardan ikisi indiyədək müşahidə edilmiş ən qədim kvazarlar kimi qeydə alınıb.

Tədqiqatçılar hesablayırlar ki, bu iki kvazardan Yerə çatan işıq kainatın cəmi 670 milyon il yaşı olduğu dövrdə yayılıb. Bu, hazırda 13,8 milyard il yaşı olduğu qəbul edilən kainatın tarixinin cəmi 5 faizinə bərabərdir.

Yeni kəşf 2021-ci ildə müəyyən edilmiş ən qədim kvazar rekordunu təxminən 20 milyon il geridə qoyub.

Kvazarlar gənc qalaktikaların mərkəzində yerləşən superkütləli qara dəliklərin ətrafındakı maddəni böyük sürətlə udması nəticəsində yaranan son dərəcə parlaq kosmik obyektlərdir.

Günəşdən trilyonlarla dəfə parlaq ola bilən bu cisimlər astronomlara kainatın ilk ulduzları və qalaktikalarının formalaşdığı dövrü araşdırmaq imkanı verir.

Araşdırmanın aparıcı müəllifi, Niderlandın Leyden Universitetinin doktorantı Damin Yanq kvazarların erkən kainatın öyrənilməsində “kosmik mayak” rolunu oynadığını bildirib.

Yeni müşahidələr astronomların uzun müddətdir cavab axtardığı mühüm sualı yenidən gündəmə gətirib. Getdikcə daha güclü teleskoplarla kainatın daha qədim dövrlərinə baxdıqca, qalaktikaların və superkütləli qara dəliklərin gözləniləndən daha böyük olduğu üzə çıxır.

Tədqiqatın həmmüəllifi Cozef Hennavi bildirib ki, hər yeni müşahidə bu tapmacanı daha da mürəkkəbləşdirir.

Onun sözlərinə görə, alimlər hələ də Günəşdən milyardlarla dəfə böyük kütləyə malik qara dəliklərin kainat hələ erkən dövründə necə meydana gəldiyini izah edə bilmirlər.