Keçmişin ağrılarından gələcəyin sülhünə doğru ŞƏRH

Cənubi Qafqaz regionu onilliklər boyu davam edən münaqişələr, etnik gərginliklər və ağır humanitar itkilərlə yadda qalan bir coğrafiyaya çevrilmişdi. Azərbaycan və Ermənistan arasında yaşanan uzunmüddətli münaqişə hər iki xalq üçün sonsuz əzablara, itkilərə və dərin bir etimadsızlıq mühitinin formalaşmasına səbəb olmuşdur. Torpaq itkisi, qaçqın və məcburi köçkün həyatı, iqtisadi durğunluq və hərbi qarşıdurmaların gətirdiyi psixoloji travmalar nəsillərin yaddaşında silinməz izlər qoymuşdur. Lakin tarixin bu çətin və qaranlıq səhifələrinə baxmayaraq, bu gün region yeni bir yolayırıcındadır. Artıq dərk olunur ki, davamlı sülh təkcə bir seçim deyil, həm də gələcək nəsillərin rifahı üçün qaçılmaz bir zərurətdir. Bütün bu qarşılıqlı etimadsızlığa və keçmişin ağır yükünə baxmayaraq, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh mümkündür və bu sülhün təməlləri məhz indi atılmaqdadır. Sülhə gedən yolun ilk və ən vacib şərti keçmişin dərslərini unutmadan gələcəyə fokuslanmaq bacarığıdır. Uzun illərdir hökm sürən düşmənçilik ritorikasını ticarət, kommunikasiya və diplomatik dialoqla əvəz etmək çətin görünsə də, beynəlxalq təcrübə göstərir ki, ən qanlı müharibələrdən sonra belə xalqlar bir arada yaşamağın yollarını tapa biliblər. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ilə nəticələnən yeni reallıqlar regionda sabitliyin təmin olunması üçün yeni bir başlanğıc nöqtəsi yaratmışdır. İndi əsas məqsəd sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası prosesini sivil qaydada başa çatdırmaq, nəqliyyat dəhlizlərini açmaq və iqtisadi əlaqələri bərpa etməkdir. Bu proseslərin uğurla həyata keçirilməsi tərəflər arasında yaranmış dərin etimadsızlığı tədricən aradan qaldıracaq və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan bir tərəfdaşlıq mühiti formalaşdıracaqdır. İqtisadi inteqrasiya sülhün ən güclü katalizatorudur. Azərbaycanın təklif etdiyi regional nəqliyyat layihələri, xüsusilə kommunikasiya xətlərinin bərpası Ermənistanın regional təcriddən xilas olması və dünya bazarlarına çıxış əldə etməsi üçün böyük imkanlar vəd edir. Eyni zamanda, Azərbaycanın öz enerji resurslarını və lojistik potensialını regionun ortaq rifahı üçün istifadə etməyə hazır olması sülhün sadəcə kağız üzərində deyil, real həyatda da fayda verəcəyini sübut edir. İnsanlar iqtisadi inkişafı, yeni iş yerlərini və təhlükəsiz həyatı hiss etdikcə, müharibə və nifrət çağırışları öz əhəmiyyətini itirəcəkdir. Təbii ki, bu proses zaman tələb edir, lakin atılan hər bir kiçik addım — istər bir yük maşınının keçidi, istərsə də diplomatik bir razılaşma — bizi böyük sülhə daha da yaxınlaşdırır. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün bərqərar olması bütün Cənubi Qafqazın simasını dəyişə bilər. Bu, regionun xarici güclərin rəqabət meydanından çıxıb, Avropa və Asiya arasında mühüm bir iqtisadi qovşağa çevrilməsi deməkdir. Əzablar və itkilər unudulmasa da, onları sülh və əməkdaşlıqla sağaltmaq mümkündür. İndi hər iki tərəfdən tələb olunan cəsarət müharibə etmək deyil, sülhü qorumaq və onu gələcək nəsillərə miras qoymaq cəsarətidir. Sülh mümkündür və bu, regionun bütün xalqları üçün yeganə işıqlı yoldur.

Nicat Quliyev

YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi