Kənd məktəblərinə gənc müəllimlərin cəlbində məqsəd nədir: stimullaşdırma mexanizmi, yoxsa müvəqqəti həll?

Azərbaycan hökuməti 2026-cı ildə gənc müəllimlərin kənd məktəblərinə cəlb olunması üçün 20,1 milyon manat vəsait ayıracaq. “Dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsinə əsasən, bu təşəbbüs çərçivəsində 9,9 mindən çox pedaqoji ixtisaslı gənc mütəxəssis bölgələrdə yerləşən ümumtəhsil müəssisələrində işləməyə təşviq ediləcək.

Vəsait əsasən onların yol xərcləri, əmlakın daşınması, ilkin yaşayış şəraitinin yaradılması, kommunal xidmətlər və kirayə haqqının ödənilməsinə yönəldiləcək. Hesablamalara görə, kənd məktəbin üz tutan hər bir gənc müəllim ildə orta hesabla 2 min manat əlavə gəlir əldə edəcək.

Bu qərar təhsil sistemində regionlararası bərabərsizliyin aradan qaldırılması, eləcə də kənd yerlərində müəllim çatışmazlığının azaldılması məqsədi daşıyır. Lakin analitik baxımdan məsələ bir neçə mühüm aspektdən qiymətləndirilməlidir.

Kənd yerlərində müəllim çatışmazlığı uzun illərdir davam edən problemdir. Bunun əsas səbəbləri arasında yaşayış şəraitinin çətinliyi, infrastrukturun zəifliyi, nəqliyyat xərclərinin çoxluğu və sosial imkanların məhdudluğu yer alır.

Əksər gənc müəllimlər, xüsusilə ailə quran və ya şəhərdə daimi yaşayış qurmaq istəyənlər, kənd yerlərində uzunmüddətli işləməyə maraqlı olmur. Bu da təhsilin keyfiyyətinə və şagirdlərin bilik səviyyəsinə birbaşa təsir göstərir.

Gələn il üçün nəzərdə tutulan əlavə vəsait, yəni ildə 2 min manat şübhəsiz, müəyyən sosial dəstək rolunu oynayacaq. Amma maliyyə stimulu təkbaşına motivasiya mexanizmi kimi dayanıqlı deyil. Əgər bu təşviq yalnız bir illik və ya qısamüddətli layihə kimi qalarsa, gənclər kənddə daimi işləməkdə maraqlı olmayacaq. Daha effektli model kimi daimi yaşayış üçün ipoteka dəstəyi, kredit güzəştləri, karyera yüksəlişi imkanları və peşəkar inkişaf proqramları nəzərdən keçirilə bilər. Bu halda təşviq mexanizmi yalnız maddi deyil, həm də peşəkar motivasiyaya çevrilər.

Kənd məktəblərinə gənc müəllimlərin cəlbi tədris keyfiyyətini yüksəldə bilər, çünki bu müəllimlər daha yeni metodika və yanaşmalara sahibdir. Amma bunun üçün onların mentorluq və təlim dəstəyi alması vacibdir. Yalnız maliyyə yardımı ilə deyil, peşəkar adaptasiya proqramları ilə müşayiət olunarsa, bu addım uzunmüddətli səmərə verə bilər. Əks halda, bəzi müəllimlər yalnız maddi səbəblə gedəcək, bir neçə ildən sonra isə iş yerlərini tərk edəcəklər.

Bu təşəbbüs həm də paytaxt və regionlar arasında sosial ədaləti təmin etmək cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Gənc müəllimlərin bölgələrdə yerləşdirilməsi həm regionlarda intellektual mühitin formalaşmasına, həm də yerli icmaların maariflənməsinə töhfə verə bilər. Lakin uzunmüddətli nəticə üçün bu təşəbbüs regional infrastrukturun inkişafı ilə paralel getməlidir. Kəndlərdə məktəblərin fiziki şəraiti, yaşayış evlərinin keyfiyyəti və sosial xidmətlər artırılmadıqca, gənc kadrların qalıcı olması çətin olacaq.

Kənd məktəblərinə gənc müəllimlərin cəlb edilməsi üçün ayrılan 20,1 milyon manatlıq dəstək təqdirəlayiq addımdır, lakin qısamüddətli maliyyə təşviqi ilə uzunmüddətli kadr sabitliyi əldə etmək mümkün deyil. Əgər bu proqram dayanıqlı inkişaf konsepsiyasına çevrilərsə, yəni maddi dəstəklə yanaşı sosial təminat, peşəkar inkişaf və infrastruktur islahatları ilə müşayiət olunarsa, o zaman həm müəllimlər, həm də kənd icmaları bundan real fayda görə biləcək.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info