Icma.az
close
up
RU
Kibertəhlükəsizliyin görünməyən cəbhəsi: Yaxşı hakerlər

Kibertəhlükəsizliyin görünməyən cəbhəsi: Yaxşı hakerlər

Icma.az bildirir, Modern.az portalına istinadən.

İnformasiya texnologiyalarının sürətlə inkişaf etdiyi müasir dövrdə həyatımızın demək olar ki, bütün sahələri rəqəmsallaşıb. Dövlət qurumlarından və bank sistemindən tutmuş, sosial şəbəkələrə, onlayn alış-veriş platformalarına və şəxsi məlumatlarımıza qədər hər şey internet üzərindən idarə olunur. Bu isə rahatlıq və sürət qazandırmaqla yanaşı, yeni təhlükələri də özü ilə gətirir.

Demək olar ki, hər gün dünyanın müxtəlif ölkələrində kiberhücumlar, haker hücumları, məlumatların oğurlanması, dəyişdirilməsi və ya sistemlərin fəaliyyətinin iflic edilməsi ilə bağlı xəbərlərlə qarşılaşırıq. Bəzən bu hücumlar milyonlarla istifadəçini, bəzən isə bütöv dövlət qurumlarını və iri şirkətləri hədəfə alır. Nəticədə həm ciddi maliyyə zərərləri yaranır, həm də insanların şəxsi məlumatlarının təhlükəsizliyi risk altına düşür.

Adətən "haker" sözü eşidilən kimi insanların ağlına qanunsuz şəkildə sistemlərə daxil olan, məlumatları oğurlayan və ya zərər vuran şəxslər gəlir. İctimaiyyət daha çox bu peşənin mənfi tərəfi ilə tanışdır və "haker"  anlayışı çox vaxt cinayətkar fəaliyyətlə əlaqələndirilir.
Ancaq məsələnin digər tərəfi də var. Görəsən "yaxşı haker" anlayışı həqiqətən mövcuddurmu? İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində sistemləri qorumaq, boşluqları aşkar etmək və kiberhücumların qarşısını almaq üçün çalışan mütəxəssislər də varmı? Onlar hansı prinsiplərlə fəaliyyət göstərirlər, cinayətkar hakerlərdən nə ilə fərqlənirlər və bu sahədə etik qaydalar necə müəyyən olunur?

Mövzu ilə bağlı informasiya texnologiyaları (İT) mütəxəssisi Fərhad Mirəliyev Modern.az-a açıqlama verib:

“Əlbəttə ki, qeyd etdiyiniz məsələ insanların öz seçimindən asılıdır. Belə ki, bu sahədə bilikli və bacarıqlı mütəxəssislər öz biliklərini həm müsbət istiqamətdə, həm də arzuolunmaz məqsədlər üçün istifadə edə bilərlər.
Məsələn, iri İT şirkətlərinin əksəriyyətinin “Bug Bounty” proqramları mövcuddur. Bu proqramlar çərçivəsində onlar öz proqram təminatlarının açıq şəkildə test edilməsini təklif edir və testlər nəticəsində hər hansı təhlükəsizlik boşluğu aşkar olunarsa, bunun müqabilində mükafat təqdim edirlər. Yəni peşəkar mütəxəssis, məsələn, Facebook və ya WhatsApp proqram təminatını test edərkən hər hansı boşluq aşkar edərsə, bu barədə rəsmi şəkildə vendora məlumat verir və həmin şirkətin mükafatlandırma proqramı mövcuddursa, bunun müqabilində mükafat ala bilir. Bu, fəaliyyətin qanuni istiqamətlərindən biridir.
Bundan başqa, bu gün təkcə İT şirkətlərində deyil, banklarda və digər təşkilatlarda da kiber təhlükəsizlik sahəsində fəaliyyət göstərən struktur və departamentlər mövcuddur. Bu qurumlarda adətən "Qırmızı Komanda" (Red Team) və "Göy Komanda" (Blue Team) fəaliyyət göstərir. Bu komandalardan biri müdafiə strategiyası və taktikasını qurur, digəri isə özünü haker rolunda təqdim edərək həmin sistemləri test edir. Başqa sözlə, onlar həm infrastrukturu qurur, həm də kənardan edilə biləcək hücumları imitasiya edərək sistemləri sınaqdan keçirirlər. Məqsəd real hücum baş verməzdən əvvəl mövcud boşluqları aşkarlamaq, onları aradan qaldırmaq və mümkün risklərə qarşı hazırlıqlı olmaqdır.
Digər kateqoriyaya aid şəxslər isə aşkar etdikləri təhlükəsizlik boşluqlarını qara bazarda satırlar. Məsələn, WhatsApp-da elə bir boşluq ola bilər ki, hələ heç kimə məlum deyil. Hər hansı bir şəxs həmin boşluğu aşkar etdikdən sonra onu rəsmi şəkildə WhatsApp-a bildirmək əvəzinə, məsələn, Rusiyanın xüsusi xidmət orqanlarına böyük məbləğ qarşılığında sata bilər. Çünki qara bazarda təklif olunan məbləğ bəzi hallarda şirkətin rəsmi mükafat proqramı çərçivəsində verilən mükafatdan daha yüksək olur. Nəticədə isə həmin boşluğu satın alan tərəflər ondan istifadə edərək müxtəlif zərərli əməllər törədə bilirlər”.

Nicat Rüstəmzadə

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:167
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 29 İyul 2026 14:47 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see331

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see322

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see312

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see305

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see304

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see276

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see274

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see267

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see267

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see264

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see252

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see249

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see247

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see246

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see215

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see214

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see206

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see190

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see190

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see188
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri