Kir Starmer xəbərdarlıq edir

Xaqani CƏFƏRLİ

Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmer ABŞ Prezidenti Donald Trampın tətbiq etdiyi tariflərinin ciddi qlobal təsirinin ola biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edib. Buna görə Starmer soyuqqanlı davranmağa çağırıb. Britaniyanın Baş naziri hazırkı dövrü "təhlükəsizlik dövrü" adlandıraraq, gələcəklə bağlı ciddi çağırışla üz-üzə olduqlarını bildirib.

Kir Starmerin bu xəbərdarlığı isə təsadüfi deyil. Trampın tətbiq etdiyi tariflər və OPEC+un hasilatı daha da artırmaq qərarı ilə qlobal neft bazarında qiymətlərin kəskin ucuzlaşmasına səbəb olub. Qlobal enerji bazarında yaranan bu vəziyyət qlobal ticarət müharibəsinin zərərinin daha da artmasına səbəb ola bilər. Neft ölkələrinin gəlirlərinin azalması onları da bir sıra layihələri təxirə salmağa vadar edə bilər. Neftin qiymətinin ucuzlaşmasından ən çox zərər görə biləcək ölkələrin siyahısının başında Rusiya və İran gəlir. Hər iki ölkə Qərbin sərt sanksiyalarına görə qlobal iqtisadiyyatdan təcrid edilib. Rusiya və İranın büdcə gəlirləri əsasən neft satışına bağlıdır. Hazırda Rusiyanın Urals markalı neftinin bir barelinin qiyməti 50 dollara düşüb. Bu cari büdcədə nəzərdə tutulan qiymət 69.7 dollar idi. İndi isə Rusiya neftinin bir bareli 50 dollara düşüb və daha da aşağı düşmə ehtimalı da var. Trampın tariflərinə qarşı Çinin ABŞ-dan idaxl olunan bütün mallara 34 faizlik gömrük rüsumu tətbiq etməsi qlobal iqtisadiyyatın daha da zəifləməsinə səbəb olacaq. Acınacaqlısı isə odur ki, bu da son deyil. Donald Tramp Pekinin son qərarına qarşı Çinə əlavə olaraq 50 faizlik tarif tətbiq edəcəyini bəyan edib. Bütün bunlar neftə, ilk növbədə isə Rusiya neftinə tələbatı azaldacaq. Rusiya neftinin ucuzlaşması və müştərilərini itirməsi dövlət büdcəsinin kəsirini daha da artıracaq. Bir çox iqtisadçılar hesab edir ki, büdcə kəsiri Ümum Daxili Məhsulun 2 fazini qədər ola bilər. Əgər neftin qiyməti 50 dollardan aşağı düşərsə, belə bir perspektiv qaçınılmaz olacaq. Bu isə Rusiyanın büdcə öhdəliklərini yerinə yetirməsinə maneə olaraq sosial partlayış üçün münbit şərait yarada bilər. İranda da oxşar vəziyyətdir. Neftin ucuzlaşması İran iqtisadiyyatının tamamilə çökməsinə səbəb ola bilər.

Rusiya və İranda iqtisadi böhranın dərinləşməsi bütün bölgə ölkələrinə mənfi təsir edəcək. Ona görə də hazırkı zamanı təhlükəsizlik dövrü adlandıran Britaniyanın Baş naziri Kir Starmer tamamilə haqlıdır. Proseslərin belə sürətlə inkişafı çox geniş bir coğrafiyada xaos yaranmasına səbəb ola bilər. Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinin davam etdiyini, yaxın Şərqin böyük müharibənin astanasında olduğunu da qlobal ticarət müharibənin və neftin qiymətinin kəskin ucuzlaşmasına əlavə edəndə vəziyyətin nə qədər ağır olduğu məlum olar. Ona görə də Kir Starmerin dediyi kimi, indi soyuqqanlı davranmaq vaxtıdır. Əks halda proseslər tamamilə nəzarətdən çıxa bilər.