Pakistan İrəvanda səfirlik açır: Regionda dəyişən balans və Bakının gözləntiləri

Ermənistan və Pakistan arasında diplomatik münasibətlərin qurulması və İrəvanda səfirlik açılması ilə bağlı proses Cənubi Qafqazda formalaşmaqda olan yeni siyasi reallıqların göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Pakistan indiyə qədər Ermənistanla diplomatik əlaqə saxlamayan yeganə böyük müsəlman ölkələrdən biri idi və bu mövqe tam olaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə verilən prinsipial və dəyişməz dəstəyə əsaslanırdı. Xüsusilə 1990-cı illərdən sonra Pakistanın Ermənistanı tanımaması, səfirlik açmaması və ikitərəfli münasibətləri dondurması Bakıya jest olmaqla yanaşı, Azərbaycan üçün beynəlxalq arenada mühüm siyasi dayaqlardan biri kimi çıxış edirdi.

2025-ci ildə Pekində iki ölkə arasında imzalanan birgə kommunike isə bu xəttin dəyişməyə başladığını göstərdi. Ermənistanla Pakistan arasında diplomatik münasibətlərin qurulması fonunda İrəvanda səfirliyin açılması istiqamətində aparılan hazırlıqlar artıq rəsmi təsdiqə yaxınlaşır. Ermənistan XİN-in məlumatı təkzib etməməsi və diplomatik addımların Vyana Konvensiyasına uyğun aparıldığını bildirməsi prosesin planlı şəkildə irəlilədiyini göstərir. Bu isə bölgədə yeni siyasi kombinasiyaların yarandığını ehtimal etdirməklə yanaşı, yaranan boşluqların hansı məntiqlə doldurulduğu barədə suallar yaradır.

Pakistanın bu addımı atması Bakının maraqları baxımından iki istiqamətdə şərh oluna bilər. Birincisi, Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra İslam dünyasında və geniş geosiyasi müstəvidə Ermənistanla münasibətlərin normallaşmasına mane olan əsas səbəb – işğal faktı aradan qalxıb. Ermənistanın da son aylarda verdiyi sülh mesajları və delimitasiya prosesində irəliləyiş cəhdləri Pakistan üçün münasibətlərin açılmasına daha real əsas yaradıb. İkincisi, Pakistanın Ermənistanla əlaqə yaratması Bakıya qarşı siyasi xəttin dəyişməsi anlamına gəlmir. Pakistan–Azərbaycan münasibətləri sadəcə diplomatik müstəvidə deyil, hərbi-siyasi, təhlükəsizlik və beynəlxalq əlaqələr baxımından dərin strateji xarakter daşıdığından bu xəttin dəyişməsi gözlənilmir.

Digər tərəfdən, Pakistanın İrəvanda səfirlik açması Türkiyə–Ermənistan xəttindən fərqli şəkildə qiymətləndirilməlidir. Ankara ilə İrəvan arasında normallaşma prosesi uzun keçmişə malikdir və bir sıra siyasi şərtlərlə müşayiət olunub. Pakistanla Ermənistan arasında isə əvvəldən heç bir münasibət olmayıb və bu əlaqələrin qurulması daha çox regional reallıqların dəyişməsinin nəticəsidir. Bu səbəbdən Azərbaycanla sülh müqaviləsi hələ imzalanmadan səfirliyin açılması mümkündür və proses buna doğru gedir.

Ümumilikdə, Pakistan–Ermənistan diplomatik xəttinin açılması Cənubi Qafqazda sülhün yaxınlaşmasına, Ermənistanın regiondakı təcridini azaltmağa və Bakı–İslamabad münasibətlərinin daha rasional çərçivədə davam etməsinə səbəb ola bilər. Burada həlledici məqam odur ki, Pakistanın addımı Bakı ilə strateji tərəfdaşlığa zidd deyil və iki ölkənin münasibətlərinin əsasını təşkil edən siyasi yaxınlıq dəyişmir. Əsas məsələ Ermənistanın bu imkanlardan necə istifadə edəcəyi, sülh sənədinə imza atmağa nə qədər real iradə sərgiləyəcəyi və regionda yaranan yeni diplomatik xəritəni hansı istiqamətə yönəltməyə çalışacağıdır.

Alim Nəsirov