Kişilərdə daimi yorğunluğun arxasındakı təhlükə ARAŞDIRMA

Gecə kifayət qədər yatmasına baxmayaraq səhər yorğun oyanmaq, gün ərzində yuxulamaq, işə həvəsin azalması və fiziki gücün əvvəlki kimi olmaması bir çox kişi tərəfindən “çox işləyirəm” sözləri ilə izah edilir. Halbuki həftələrlə davam edən yorğunluq sadəcə gərgin iş rejiminin deyil, orqanizmdə gizli gedən ciddi dəyişikliklərin əlaməti ola bilər.

Lent.az bu mövzu ilə bağlı araşdırmanı təqdim edir:

Yorğunluq özü ayrıca xəstəlik deyil. Bu, yuxu pozğunluğundan qanazlığına, hormonal dəyişikliklərdən ürək-damar xəstəliklərinə qədər müxtəlif problemlərin ortaq simptomudur. Adi yorğunluq istirahətdən sonra azalır. Xroniki yorğunluqda isə insan istirahət etsə də enerjisinin bərpa olunmadığını hiss edir.

Gizli təhlükə: yuxu apnesi

Kişilərdə daimi yorğunluğun ən çox diqqətdən kənarda qalan səbəblərindən biri yuxu apnesidir. Bu zaman insanın nəfəsi gecə ərzində dəfələrlə dayanır və yenidən başlayır. Xəstə bunu hiss etməsə də beyin dərin yuxu mərhələsinə keçə bilmir.

Güclü xoruldama, yuxuda boğulurmuş kimi oyanma, səhər baş ağrısı, ağız quruluğu və gündüz süstlüyü yuxu apnesinin əsas əlamətləridir. Artıq çəki, qalın boyun, siqaret, spirtli içkilər və burun tənəffüsündə problem riski artırır. Müalicə edilməyən yuxu apnesi yüksək təzyiq, ürək ritminin pozulması və yol-nəqliyyat hadisəsi riskini də yüksəldə bilər.

Qanazlığı yalnız qadınlarda olmur

Kişidə qanazlığı aşkar edilirsə, bunun səbəbi mütləq araşdırılmalıdır. Dəmir, B12 vitamini və fol turşusu çatışmazlığı halsızlıq, ürəkdöyünmə, başgicəllənmə, nəfəs darlığı və diqqət zəifliyi yarada bilər. Mədə-bağırsaq sistemində gizli qanaxma da kişilərdə dəmir çatışmazlığının səbəblərindən biri ola bilər.

Bu səbəbdən özbaşına dəmir preparatı qəbul etmək düzgün deyil. Qanazlığı bəzən mədə xorası, babasil, bağırsaq xəstəlikləri və daha ciddi problemlərlə əlaqəli olur. Sadə qan analizi ilkin mənzərəni göstərsə də səbəbi müəyyənləşdirmək üçün əlavə müayinələr tələb oluna bilər.

Şəkər və qalxanabənzər vəzi

Qanda şəkərin yüksək olması da uzun müddət yalnız yorğunluqla özünü göstərə bilər. Tez-tez sidiyə çıxma, çox su içmə, görmənin bulanması, səbəbsiz çəki itkisi və yaraların gec sağalması yorğunluqla birlikdə müşahidə edilirsə, diabet ehtimalı araşdırılmalıdır.

Qalxanabənzər vəzin zəif işləməsi zamanı maddələr mübadiləsi yavaşıyır. İnsan özünü süst hiss edir, kökəlir, soyuğa həssaslaşır, dərisi quruyur və düşünməkdə çətinlik çəkir. Bu əlamətlər bəzən yaşlanma və ya iş stressi kimi qəbul edildiyindən diaqnoz gecikir.

Testosteron hər yorğunluğun cavabı deyil

Kişilər arasında yorğunluğun dərhal testosteron azlığı ilə əlaqələndirilməsi geniş yayılıb. Testosteron çatışmazlığı enerji azalması ilə yanaşı, cinsi istəyin zəifləməsi, əzələ kütləsinin azalması, ereksiya problemi və əhval dəyişiklikləri yarada bilər. Ancaq yalnız yorğunluğa əsasən hormon preparatı qəbul etmək təhlükəlidir.

Testosteron səviyyəsi səhər aparılan qan analizi və digər hormonal göstəricilərlə qiymətləndirilməlidir. Nəzarətsiz hormon istifadəsi sonsuzluq, qanın qatılaşması və ürək-damar sistemi ilə bağlı əlavə risklər yarada bilər.

Kişilərin danışmadığı səbəb

Depressiya kişilərdə hər zaman ağlamaq və kədər kimi görünmür. Bəzən əsəbilik, ailədən uzaqlaşma, işə marağın itməsi, yuxu pozğunluğu, səbəbsiz ağrılar, spirtli içkiyə meyl və daimi yorğunluq ön plana çıxır. Kişilərin “zəif görünməmək” üçün tibbi və psixoloji yardım istəməməsi problemin dərinləşməsinə səbəb ola bilər.

Azərbaycanda risk niyə aktualdır?

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Azərbaycan üzrə 2017-ci il STEPS araşdırmasında kişilərin 48,8 faizinin siqaret çəkdiyi, kişi iştirakçıların 40 faizində isə qeyri-infeksion xəstəliklər üçün ən azı üç risk amilinin olduğu göstərilib. Bu nəticələr hazırkı vəziyyətin dəqiq göstəricisi kimi deyil, ölkədə kişilərin sağlamlığına təsir edən risklərin miqyasını göstərən mühüm baza məlumatı kimi qiymətləndirilməlidir.

Siqaret, oturaq həyat, yüksək kalorili qidalanma, artıq çəki, gec yatmaq, uzun iş saatları və profilaktik müayinələrin təxirə salınması yorğunluğu daha da gücləndirə bilər. ÜST də Azərbaycanda qeyri-infeksion xəstəliklərin əsas riskləri sırasında tütün, fiziki passivlik, artıq çəki və qeyri-sağlam qidalanmanı göstərir.

Nə zaman həkimə getmək lazımdır?

Yorğunluq iki-üç həftədən artıq davam edirsə, gündəlik işi çətinləşdirirsə və ya arıqlama, gecə tərləməsi, nəfəs darlığı, sinə ağrısı, qanaxma, davamlı qızdırma ilə müşayiət olunursa, həkim müayinəsi gecikdirilməməlidir. Sinə ağrısı, qəfil nəfəs darlığı, huşun itməsi və bədənin bir tərəfində zəiflik yaranarsa, təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.

İlkin qiymətləndirmə zamanı həkim ümumi qan analizi, qlükoza, qaraciyər və böyrək göstəriciləri, qalxanabənzər vəzi hormonları, dəmir ehtiyatı və ehtiyaca uyğun başqa müayinələr təyin edə bilər. Əsas məsələ yorğunluğu enerji içkisi və çoxlu qəhvə ilə gizlətmək deyil, onun səbəbini vaxtında tapmaqdır.