Kitab evləri niyə yoxa çıxır? Azərbaycanda oxu böhranı

Son illər Azərbaycanda kitab evlərinin sayının azalması diqqətdən yayınmır. Bir vaxtlar şəhərin mərkəzində, rayon və qəsəbələrdə oxucuların sevimli ünvanı olan kitab mağazaları indi ya fəaliyyətini dayandırır, ya da tamamilə başqa sahələrə yönəlir. Bu proses təkcə ticarət məkanlarının bağlanması deyil, eyni zamanda oxu mədəniyyətinin səssiz, amma təhlükəli şəkildə geriləməsi kimi qiymətləndirilir.

Mütəxəssislər kitab evlərinin azalmasının əsas səbəblərindən biri kimi cəmiyyətin oxu vərdişlərinin zəifləməsini göstərirlər. Rəqəmsal dövrün sürətli inkişafı, sosial şəbəkələrin və qısa video platformalarının gündəlik həyatın əsas hissəsinə çevrilməsi insanların uzunmüddətli oxuya ayırdığı vaxtı xeyli azaldıb. Bir çox gənc üçün kitab oxumaq artıq prioritet deyil, informasiyanı tez və səthi şəkildə əldə etmək daha cəlbedici görünür.

Digər mühüm amil iqtisadi səbəblərlə bağlıdır. Kitabların qiymətinin artması, çap xərclərinin yüksəlməsi, kirayə və kommunal xərclərin bahalaşması kitab evlərinin fəaliyyətini çətinləşdirir. Satış həcmi aşağı düşdükcə, kitab mağazaları xərclərini ödəməkdə çətinlik çəkir və nəticədə bazardan çəkilməyə məcbur qalırlar. Xüsusilə regionlarda fəaliyyət göstərən kiçik kitab evləri bu vəziyyətdən daha çox zərər görür.

Nəşriyyat və yayım zəncirindəki problemlər də kitab evlərinin azalmasına təsir göstərir. Bəzi nəşriyyatlar kitabları birbaşa onlayn satışa yönəldir, bu da fiziki mağazaların rolunu zəiflədir. Eyni zamanda, reklam və təqdimat imkanlarının məhdudluğu yeni kitabların oxucuya çatmasını çətinləşdirir. Kitab evləri mədəniyyət mərkəzi rolunu itirdikcə, sadəcə satış nöqtəsinə çevrilir və bu da oxucu ilə bağın qopmasına səbəb olur.

Təhsil sistemində oxu vərdişlərinin yetərincə təşviq olunmaması da problem olaraq qalır. Məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması üçün davamlı proqramların azlığı, kitabxanaların köhnə fondlarla fəaliyyət göstərməsi gənc nəslin kitaba marağını azaldır. Oxumayan nəsil isə gələcəkdə kitab evlərinə ehtiyac duymur.

Mədəni tədbirlərin, kitab təqdimatlarının, müəllif-oxucu görüşlərinin azalması da bu sahəyə mənfi təsir göstərir. Kitab evləri təkcə satış məkanı deyil, həm də fikir mübadiləsi, müzakirə və intellektual mühitin formalaşdığı yerlərdir. Bu ənənənin zəifləməsi cəmiyyətdə oxuya marağın azalmasını daha da sürətləndirir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, vəziyyətdən çıxış yolu dövlət, özəl sektor və cəmiyyətin birgə səylərindən keçir. Kitab evlərinə vergi güzəştləri, icarə dəstəyi, oxu kampaniyalarının təşkili, məktəb və universitetlərdə mütaliə proqramlarının gücləndirilməsi bu sahəyə yeni nəfəs verə bilər. Əks halda, kitab evlərinin azalması davam edəcək və bu, uzunmüddətli perspektivdə cəmiyyətin intellektual inkişafına ciddi zərbə vuracaq.

Sonda qeyd etmək lazımdır ki, kitab evlərinin bağlanması sadəcə bir biznesin itirilməsi deyil. Bu, düşünən, oxuyan, araşdıran cəmiyyət modelindən uzaqlaşmanın açıq göstəricisidir. Oxu mədəniyyətinin səssiz geriləməsi gələcək üçün ciddi siqnaldır və bu siqnala vaxtında reaksiya verilməsə, nəticələri daha ağır ola bilər.

İlqam Cəbiyev

DOĞRU.AZ