Kodlarla aparılan müharibə: XXI əsrin silahları

"Müasir dövrün müharibələri artıq yalnız tanklar, toplar və əsgərlərlə aparılmır. İnternetin və informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı ilə döyüş meydanları da dəyişib - indi müharibənin yeni cəbhəsi kiberməkandır. Bu müharibələr bəzən görünməz, səssiz, amma bir o qədər də dağıdıcı olur".

Bunu Bakıvaxtı.az-a açıqlamasında Azərbaycan İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Sənayesi Assosiasiyası (AİKTSA) İdarə Heyətinin sədri Elvin Abbasov bildirib.

Onun sözlərinə görə, ənənəvi silahlar yerini zərərli kodlara, bot şəbəkələrə, sosial manipulyasiyalara və dezinformasiyalara verir. Kiberhücumlar təkcə kompüter sistemlərinə deyil, həm də dövlətlərin informasiya suverenliyinə və vətəndaşların şüuruna yönəlir:

"Son illərdə xüsusilə Cənubi Qafqaz və Yaxın Şərq regionunda kiberhücumların sayı artmaqdadır. Bu hücumlar əsasən dövlət qurumlarının rəsmi saytları, enerji infrastrukturları, bank sistemləri və media platformalarına qarşı yönəlir. Bu, həm texnoloji, həm də siyasi təzyiq aləti kimi istifadə olunur. Kiberhücumlar yalnız sistemləri sıradan çıxarmağı deyil, ictimai narahatlıq yaratmağı və dövlətin reputasiyasına zərbə vurmağı da hədəfləyir. Eyni zamanda, informasiya savaşı da bu prosesin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Sosial şəbəkələr üzərindən yayılan saxta xəbərlər, manipulyativ mətnlər, hətta “deepfake” texnologiyası ilə hazırlanmış videolar cəmiyyətlərdə çaşqınlıq yaratmaq üçün istifadə olunur".

Ekspert qeyd edib ki, dövlətlərin kiber gücü bu yeni dövrün ən strateji resurslarından sayılır:

"ABŞ, Çin, Rusiya, İsrail və İran kimi ölkələr artıq öz kiber ordularını qurub, bu sahədə xüsusi müdafiə və hücum strategiyaları hazırlayıblar. Region dövlətləri, o cümlədən Gürcüstan və Ermənistan da son illərdə kiber təhlükəsizlik sahəsində ciddi addımlar atır. Azərbaycan isə bu istiqamətdə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Ölkəmizə qarşı həyata keçirilən kiberhücumlar əsasən siyasi motivlidir və xüsusilə münaqişə dövrlərində daha intensiv hal alır. 2020-ci ildən sonra bu hücumların miqyası və intensivliyi nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb".

Elvin Abbasov: Ölkəmizə qarşı həyata keçirilən kiberhücumlar xüsusilə münaqişə dövrlərində daha intensiv hal alır

E.Abbasov bildirib ki, Azərbaycanın kiber təhlükəsizlik sahəsində atdığı addımlar təqdirəlayiq olsa da, hələ də ciddi çağırışlar qalmaqdadır. Sistemli yanaşma, milli strategiya, texnoloji müstəqillik və insan resurslarının inkişafı bu sahədə vacib faktorlardır. Milli kiberqoşunların formalaşdırılması, lokal müdafiə sistemlərinin yaradılması və yerli İT məhsullarına daha çox investisiya qoyulması ilə Azərbaycan bu sahədə öz mövqeyini gücləndirə bilər. Unutmaq olmaz ki, virtual müharibədə müdafiə də, hücum da çox sürətli dəyişir və bu sahədə geridə qalmaq milli təhlükəsizlik üçün ciddi risklər yaradır.

“Nəticə etibarilə, informasiya və kiberməkan artıq müasir müharibənin əsas cəbhələrindən birinə çevrilib. Dövlət, cəmiyyət və özəl sektor birgə şəkildə kibertəhlükəsizlik mədəniyyəti formalaşdırmalı, bu sahədə maarifləndirmə, qanunvericilik və texnoloji inkişaf paralel aparılmalıdır. Kiberhücumların qarşısını almaq təkcə texniki deyil, həm də siyasi və sosial məsələdir. Bu səbəbdən də Azərbaycanın bu dövrdə çevik, milli və beynəlxalq əməkdaşlıq üzərində qurulan strateji yanaşmaya ehtiyacı var",- deyə Elvin Abbasov qeyd edib.

Nuriyyə Musayeva