Kokos: faydası da var, ölçüsü də

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Bu gün, sentyabrın 2-də Ümumdünya Kokos Günü qeyd olunur. Tropik ölkələrin səciyyəvi bitkilərindən olan kokos əsrlərdir insanların qida və məişətində mühüm yer tutur. Meyvəsindən tutmuş qabığına və liflərinə qədər müxtəlif hissələrindən istifadə olunması ona “həyat ağacı” adının verilməsinə səbəb olub.

Kokos yalnız ekzotik meyvə deyil, həm də mühüm kənd təsərrüfatı məhsuludur. Beynəlxalq Kokos Birliyinin məlumatına görə, bu bitki dünyanın 90-dan çox ölkəsində becərilir və milyonlarla insan üçün gəlir mənbəyidir. Kokosdan yağ, süd, un, müxtəlif qənnadı məhsulları və içkilər hazırlanır. Qabıq və liflərindən isə məişət və sənaye məhsullarının istehsalında istifadə edilir.

Kokosun insan sağlamlığı baxımından dəyəri isə onun hansı formada qəbul edilməsindən asılıdır. Kokosun ağ lətli hissəsinin tərkibində qida lifi, yağ və bəzi mineral maddələr var. Lif həzm sisteminin normal fəaliyyətinə kömək edir və toxluq hissinin yaranmasına müsbət təsir göstərə bilər. Lakin kokos kalorili məhsul olduğundan onu həddindən artıq qəbul etmək məsləhət görülmür.

Kokos suyunun tərkibində su ilə yanaşı kalium kimi elektrolitlər də mövcuddur. Buna görə isti havalarda və fiziki fəaliyyətdən sonra maye qəbulunun bir hissəsi kimi istifadə oluna bilər. Ancaq kokos suyunu hər hansı xəstəliyin müalicə vasitəsi kimi təqdim etmək düzgün deyil. Hazır kokos içkilərinin bəzilərinə şəkər əlavə edildiyindən məhsul seçərkən etiketdəki tərkibə diqqət yetirmək vacibdir.

Kokos haqqında danışarkən ən çox mübahisə doğuran məsələ kokos yağıdır. Son illərdə bu yağın arıqlatdığı, maddələr mübadiləsini sürətləndirdiyi və ürəyi qoruduğu barədə fikirlər geniş yayılıb. Lakin elmi araşdırmalar belə iddiaların əksəriyyətini təsdiqləmir.

Harvard T.H. Chan School of Public Health-in məlumatına görə, kokos yağının təxminən 80–90 faizi doymuş yağlardan ibarətdir. Bir xörək qaşığı kokos yağında təxminən 12 qram doymuş yağ ola bilər. Doymuş yağların çox qəbulu qanda LDL - “pis” xolesterinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Yüksək LDL isə ürək-damar xəstəlikləri riskinin əsas amillərindən biridir. 

Amerika Ürək Assosiasiyası da kokos yağı kimi doymuş yağlarla zəngin yağların daha çox doymamış yağlarla əvəz edilməsini tövsiyə edir. Zeytun və kanola yağı kimi bitki yağları bu baxımdan daha münasib seçimlər hesab olunur. 

Kokos yağının arıqlamağa kömək etməsi barədə iddialara da ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Bir xörək qaşığı kokos yağı təxminən 120 kilokalori verir. Buna görə onu arıqlamaq üçün xüsusi vasitə hesab etmək düzgün deyil. Əksinə, yüksək enerji dəyərinə görə miqdarına nəzarət edilməlidir.

Kokosun dəri və saç baxımında istifadəsi isə daha çox kosmetik xarakter daşıyır. Kokos yağı dərinin nəmləndirilməsinə kömək edə və saç baxımında istifadə oluna bilər. Lakin kosmetik istifadənin hər hansı xəstəliyin müalicəsi ilə eyniləşdirilməsi doğru deyil.

Burada əsas məsələ kokosun faydalı və ya zərərli olması deyil, onun necə və nə qədər istifadə edilməsidir. Kokos ləti qida rasionunun bir hissəsi ola bilər, kokos suyu maye və elektrolit qəbuluna töhfə verə bilər. Kokos yağı isə yüksək doymuş yağ tərkibinə görə ölçülü istifadə olunmalıdır. Xüsusilə ürək-damar xəstəliyi və ya yüksək LDL xolesterini olan insanlar yağ seçiminə daha diqqətlə yanaşmalıdırlar.

Kokos haqqında ən doğru nəticə belədir: bu məhsul nə “möcüzəvi qida”, nə də tamamilə zərərli nemətdir. Onun qida dəyəri var, lakin sağlam qidalanmanın əsasını təşkil etmir. Hər bir qidada olduğu kimi burada da əsas prinsip müxtəliflik, ölçü və balansdır.

Beləliklə, tropiklərin bu qiymətli neməti haqqında danışarkən onun ekzotik görünüşü ilə yanaşı real qida xüsusiyyətlərini də xatırlamaq yerinə düşür. Kokosdan faydalanmaq mümkündür, amma onun haqqında yayılan şişirdilmiş sağlamlıq iddialarına deyil, elmi faktlara əsaslanmaq daha doğrudur. Sağlamlığın yolu isə ayrı-ayrı “möcüzəvi” məhsullardan deyil, bütövlükdə düzgün və balanslı həyat tərzindən keçir.

N. Adilqızı
XQ