Zamanın üçüncü ölçüsü kəşf edildi...

...Günter Kletek tərəfindən Reports in Advances of Physical Sciences jurnalında dərc olunan araşdırmada elm adamları gündəlik qavrayışımızda kosmosun necə genişləndiyinə bənzər zamanın üç oxda genişləndiyi riyazi model təklif edirlər.

SİA-nın məlumatına görə, “Futurizm” xəbər verir ki, müəllifin fikrincə, bu struktur daxilində məkanın adi ölçüləri daha dərin zaman əsasının ikinci dərəcəli təzahürləri kimi yaranır.

Hüceyrə modeli yalnız bir alimin fəlsəfi fantaziyası deyil; real məlumatları təkrar istehsal etdiyini iddia edir. Onun tənlikləri elektronların, müonların və kvarkların kütlələrini təxmin edir və mövcud Standart Modelin hələ də cavabsız qoyduğu əsas sirri həll edir.

Nəzəriyyə, həmçinin daha böyük zaman dəyişənləri bir-birinə qarışdıqda belə, əvvəlki təsirlərin səbəb olmasını təmin edərək, səbəb əlaqəsini qoruyur.

Bu fikrin əks-sədaları amerikalı nəzəri fizik İtsxak Barsu və həddindən artıq enerjilərdə əlavə vaxt ölçülərini araşdıran digər tədqiqatçılara gedib çıxsa da, onların ilkin versiyaları əsasən mücərrəd olaraq qaldı.

Kleteçka öz versiyasını eksperimental olaraq təkzib edilə bilən, ən azı prinsipcə, yüksək enerjili proseslərin və ya ilk kainatın üç ölçülü zamanın xarakterik xüsusiyyətlərini elmə aça biləcəyini təklif edir.

Bununla belə, alimin tədqiqatının yalnız ixtisaslaşdırılmış nəşrlərdə olduğu kimi aparıcı fiziklər tərəfindən ciddi ekspert qiymətləndirməsindən keçməyən niş jurnalda dərc olunduğunu başa düşməyə dəyər. Physical Review və ya Science Advances kimi böyük fizika jurnallarında dərc edilməmişdir və hələ müstəqil replikasiyalar və ya eksperimental sübutlarla təsdiqlənməmişdir. Akademiyada jurnalın etibarlılığı və təsir göstəriciləri bəyanatın əhəmiyyətinin əsas göstəriciləridir.

Yenə də Kleteçkanın təklifi kvant mexanikası və cazibə qüvvəsinin çoxdan axtarılan birləşməsi olan “hər şeyin nəzəriyyəsi” axtarışında irəliyə doğru cəsarətli addım atır. Əgər zaman həqiqətən təsvir etdiyi gizli xüsusiyyətə malikdirsə, onda kvant superpozisiya və ya qravitasiya birləşməsi kimi hər yerdə rast gəlinən hadisələr müasir elmdə daha təbii yer tapa bilər - ancaq sınaqdan keçirilə bilən proqnozlar izləndikdə və digər mütəxəssislər elmi işin arxasındakı riyaziyyatı diqqətlə araşdıra bildikdə...

Əlavə vaxt ölçüləri elmi fantastikadan və xəyalpərəstlərin şeylərindən uzaqdır: fiziklər bəzən holoqrafiya və ya sim nəzəriyyəsi kimi qabaqcıl nəzəriyyələrdə əlavə vaxt koordinatlarından istifadə edirlər, baxmayaraq ki, adətən mücərrəd, müşahidə olunmayan formalarda olurlar. Kleteçkanın təklifi bu cür anlayışların alimlərin əldə etdiyi məlumatlara uyğunlaşdırılmasına əsaslanır.

Ümumiyyətlə, bu üçölçülü zaman ideyası maraqlı və qeyri-adidir.

Lakin o, daha geniş elmi diskursa daxil olana qədər belə qalacaq - yüksək profilli ekspert rəyi, müstəqil inkişaf və hətta eksperimental saxtalaşdırma yolu ilə...

Bu arada o, bizə kosmosu izah etmək cəhdlərimizdə hətta zamanın özü də açılmamış sirləri saxlaya biləcəyini açıq şəkildə xatırladır.

Əli Babayev